Category Archives: Φιλοσοφία

ΝΑΖΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ

Ο ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΣ «ΑΓΩΝ» ΤΟΥ ΝΑΖΙΣΜΟΥ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΑΔΟΛΦΟΥ ΧΙΤΛΕΡ

του Θανάση Τσακίρη

Ας ξεκινήσουμε από το πρόγραμμα του Εθνικοσοσιαλιστικού Κόμματος της Γερμανίας (NSDAP) που ψηφίστηκε την 25η Φεβρουαρίου του έτους 1920 , δηλ. δύο μόλις χρόνια από τη λήξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου που ήταν ο φονικότερος μέχρι τότε πόλεμος στην ιστορία του ανθρωπίνου γένους. Κάτω από τις σημαίες των εθνικών κρατικών στρατών συμμετείχε η νεολαία της εποχής με σκοπό την υπεράσπιση του έθνους, κάτι που στην προνεωτερική εποχή το έκαναν ακόμη στρατοί που αποτελούνταν από μισθοφόρους ως επί το πλείστον. Το πρόγραμμα είναι εκείνο το κείμενο – συλλογικά ή ατομικά γραμμένο – που εκφράζει πεντακάθαρα τη σκέψη του Χίτλερ και των οπαδών του. Προβαίνει σε εξαιρετικά κάθετες διχοτομήσεις μανιχαϊστικού τύπου. Κορωνίδα στο πρόγραμμα του NSDAP τίθεται «το αίτημα της αυτοδιάθεσης των λαών». Η αυτοδιάθεση όμως του Γερμανικού λαού όπως τίθεται δεν έχει καμία σχέση με τα αιτήματα της πρώτης νικηφόρας αστικής επανάστασης στην ιστορία : της Γαλλικής. Ο Χίτλερ και οι ναζί ζητούν «τη συνένωση όλων των Γερμανών σε μια μεγάλη Γερμανία» . Επειδή η «μεγάλη Γερμανία» δεν προβλεπόταν να ήταν και τόσο μεγάλη ώστε να μπορεί να θρέψει όλους τους πληθυσμούς, δεδομένων δε και των καταστροφών που ο πόλεμος επέφερε στην οικονομία της χώρας, το αίτημα των ναζί ήταν «η δια του αποικισμού απασχόληση του πλεονάζοντος μέρους του πληθυσμού» . Η πρώτη εικόνα που αρχίζει να σκιαγραφείται για τους άλλους είναι ευδιάκριτη : πρόκειται για όσους δεν ανήκουν στο Γερμανικό Λαό.

Η δεύτερη σκιαγράφηση είναι μεν κάπως ασαφής αλλά είναι η αρχή των προβλημάτων που θα προκύψουν στην ιστορική πορεία: κάποιοι πλεονάζουν. Η λύση είναι ο αποικισμός, δηλαδή η κατάληψη του «ζωτικού» για τη Γερμανία χώρου της Ανατολικής Ευρώπης. Ποιοι θα υποχρεώνονταν να φύγουν ή να εξολοθρευτούν φάνηκε δύο δεκαετίες αργότερα. Από αυτό το σημείο και πέρα εικονίζεται με μεγαλύτερη ευκρίνεια ο «άλλος»: είναι όσοι δεν έχουν γερμανικό αίμα και πρέπει να ζουν ως ξένοι και να υπακούουν σε ειδική νομοθεσία «όμοια με την νομοθεσία για τους ξένους υπηκόους» και οι οποίοι κατά συνέπεια δεν μπορούν να μετέχουν στη διακυβέρνηση και στη νομοθεσία του κράτους. Η ιστορία γυρίζει πολλές σελίδες πίσω. Το μεγάλο επίτευγμα της Γαλλικής επανάστασης του 1789, η απόκτηση του δικαιώματος του πολίτη στη βάση της γέννησης σ’ ένα τόπο και της ένταξης σε ένα έθνος δεν ισχύει πια. Στη Γερμανία που διακηρύσσει την επιστροφή στο «αίμα» και στη «γη» ως κριτήριο τίθεται το jus sanguinis. Όμως η κατηγοριοποίηση δεν έχει τελειωμό. Καταδικάζεται ένα κοινοβουλευτικό σύστημα γιατί δεν λογαριάζει τους χαρακτήρες και τις ιδιοφυΐες ενώ όλοι οι υπόλοιποι είναι ύποπτοι για διαφθορά. Οι πολίτες πρέπει να εργάζονται και να ζουν και το κράτος πρέπει να τους το εγγυηθεί. Πρόκειται όμως για ένα «κράτος πρόνοιας» ιδιότυπο και ιδιότροπο. Στην περίπτωση που η εγγύηση και η διατροφή δεν αρκούν, «πρέπει εκείνοι που πλεονάζουν απ’ όσους ανήκουν σε ξένα έθνη (οι μη πολίται) να διωχθούν από το Ράιχ». Οι λέξεις αρχίζουν να αποκτούν ένα πιο βίαιο τόνο που αφήνει να εννοηθεί ότι τo ΝSDAP δεν παίζει με τα λόγια αλλά θα κάνει πράξη το πρόγραμμά του. Μπαίνει τέλος στις μεταναστεύσεις ξένων εργατών στη Γερμανία και όσοι μπήκαν μέχρι την ημερομηνία έναρξης του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου (2.8.1914) έπρεπε να «υποχρεωθούν να εγκαταλείψουν αμέσως το Ράιχ» θεωρούμενοι γενικώς ως ύποπτοι κατασκοπείας . Η συνέπεια όλων συνίσταται στο ότι το 9ο άρθρο που είναι φαινομενικά επηρεασμένο από την ιδρυτική διακήρυξη της Γαλλικής Επανάστασης να αφορά μόνο τους εξ αίματος προσδιορισμένους Γερμανούς πολίτες και να απέχει έτη φωτός από τη σύγχρονη έννοια του δικαίου. Από τη στιγμή δε που το καθήκον – και μάλιστα το πρωτεύον – του κάθε πολίτη «είναι να εργάζεται πνευματικά ή σωματικά και η δράση του «να ασκείται στο πλαίσιο του συνόλου και προς όφελος όλων» δεν αφήνεται κανένα περιθώριο για όσους αρνούνται την έννοια της εργασίας και για όσους θέλουν να εκδηλώσουν την ατομικότητά τους διαφορετικά απ’ ότι επιτάσσει η βούληση του «συνόλου». Ποιος προσδιορίζει τη βούληση του «συνόλου» ; Προς το παρόν το ζήτημα αφήνεται ανοικτό για να το λύσει αργότερα ο «φύρερ» που θα προκύψει από τις εκλογές του 1933 : δηλαδή ο Αδόλφος Χίτλερ. Συνέπεια της παραπάνω θέσης είναι η μη αναγνώριση και «η κατάργηση όλων των εισοδημάτων, που δεν προέρχονται από την εργασία» , η «δίκαια κατάσχεση όλων των πολεμικών κερδών» , η κρατικοποίηση των τραστ και η συμμετοχή (τίνος δεν διευκρινίζει το πρόγραμμα : των εργατών, των στελεχών του Κόμματος στα κέρδη των μεγάλων επιχειρήσεων) και η «δημιουργία μιας υγιούς μεσαίας τάξεως» που θα προκύψει από την «άμεση κοινοτικοποίηση των μεγάλων καταστημάτων, που θα πρέπει να νοικιασθούν με χαμηλές τιμές στους μικροεπαγγελματίες» . Η αγροτική μεταρρύθμιση επιτυγχάνεται με την «απαλλοτρίωση του εδάφους χωρίς είναι φανερό ότι «αποικισμός» και «αποζημίωση χάριν του γενικού συμφέροντος» «απαλλοτρίωση» του εδάφους πάνε μαζί : ο «άλλος», δηλαδή ο Σλάβος αγρότης που καλλιεργεί τα εύφορα χωράφια της ανατολικά της Γερμανίας Ευρώπης δεν έχει το δικαίωμα αποζημίωσης και το κόμμα νομιμοποιεί στη συνείδηση του Γερμανού της «μεσαίας τάξεως» την εξόντωση του Σλάβου αγρότη . Στην εκπαίδευση και στη δημόσια υγεία τίθεται ως στόχος η δημιουργία συνθηκών για την παραγωγή καθαρόαιμων Γερμανών ανώτερης ράτσας που από τα πρώτα τους χρόνια στο σχολείο θα μαθαίνουν την έννοια του κράτους, θα γυμνάζονται και θα αθλούνται υποχρεωτικά για άλλη μια φορά «φωτογραφίζεται» ο «άλλος» : ο αγύμναστος , ο μη αθλητικός άνθρωπος, ο μη υγιής, το «μίασμα» σύμφωνα με τη νεοελληνική ορολογία του εμφυλίου πολέμου. 21 χρόνια αργότερα όταν αρχίζει κι επίσημα ο Β΄Παγκόσμιος Πόλεμος ο «φύρερ» θα υπογράψει διάταγμα με το οποίο θα εγκλειστούν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης οι πάσχοντες από καρδιακά και πνευμονικά νοσήματα και θα εξοντωθούν. Ζητούν νόμο «κατά του συνειδητού πολιτικού ψεύδους» και «κατά της διαδόσεώς του στον τύπο» , οι εφημερίδες να εκδίδονται από Γερμανούς πολίτες στη Γερμανική γλώσσα και αυτές που προορίζονται για τους ξένους μόνο κατόπιν αδείας και σε ξένη γλώσσα : ο «ξένος» δεν πρέπει να μιλάει τη γλώσσα των καθαρόαιμων Γερμανών Αρίων.

Ο «άλλος» είναι αυτός που ασκεί δήθεν «διαφθείρουσα επίδραση» πάνω στη Γερμανική νεολαία και δεν είναι παρά ο καλλιτέχνης (ως επί το πλείστον Εβραίος ) κι ο λογοτέχνης. Επιζητείται ένας «θετικός χριστιανισμός» ως κρατική θρησκεία που «δεν θα αντιτίθεται στο αίσθημα της ηθικότητος της γερμανικής φυλής» : ο «άλλος» σκιτσάρεται καθαρά για άλλη μια φορά και δεν είναι παρά ο Εβραίος που καλλιεργεί «το ιουδαίο-υλιστικόν πνεύμα μέσα σε μας και έξω από μας». Το τελευταίο άρθρο είναι και το χαρακτηριστικότερο της αντίληψης των ναζιστών: το κράτος εναντίον της κοινωνίας των πολιτών. Να ποιος είναι ο «άλλος»: είναι ο «εχθρός λαός». Και για να μην υπάρχει καμία αμφιβολία επί τούτου οι ναζιστές ζητούν «τη δημιουργία Βουλών Επαγγελματικών που να επαγρυπνούν στη εφαρμογή των γενικών νόμων του Ράιχ» . Μέσα στο στενό αυτό πλαίσιο επιδιώκεται να ενσωματωθούν όλες οι επαγγελματικές ομάδες και εκεί να γίνεται η «διαπραγμάτευση» μακριά «από του πλήθους τη βουή».

Το 1925 ο Αδόλφος Χίτλερ τελειώνει το περίφημο «σύγγραμμα» του με τίτλο «Ο Αγών μου» στο οποίο καταγράφει με τρόπο συχνά γλαφυρό και παραστατικό τις βασικές του απόψεις και εκθέτει τους άξονες της ρατσιστικής πολιτικής φιλοσοφίας. Στο κεφάλαιο «Λαός και Ράτσα» είναι που εκθέτει τη βασική του αντίληψη για την ουσία του ανθρώπου και της κοινωνικής συγκρότησης. Για το Χίτλερ όλα τα όντα στη γη τα διέπει μια βασική αρχή : «όλα υπόκεινται σ’ έναν βασικό κανόνα σχεδόν απαραβίαστο που τους επιβάλλει η στενά καθορισμένη ανάγκη της αναπαραγωγής και του πολλαπλασιασμού κάθε ζώο δεν ζευγαρώνει παρά με το θηλυκό του ίδιου είδους». Η δυαδική αυτή λογική θα επεκταθεί παντού σε όλους τους τομείς της επιστήμης και της κοινωνίας. Εκτός από το άσπρο και το μαύρο δεν υπάρχουν ενδιάμεσα χρώματα. Εκτός από το μηδέν και το ένα δεν υπάρχουν ενδιάμεσα νούμερα , εξ ου και το σύνολο των «φυσικών αριθμών». Κάθε άλλο είναι μπάσταρδο, ανάμικτο, απροσδιόριστο, σάπιο. «Κάθε διασταύρωση δύο όντων διαφορετικής αξίας δίνει σαν καρπό ένα κατασκεύασμα κατώτερο της αξίας των γονηών». Η φύση στην πορεία της προς την τελείωση απορρίπτει αυτό το τεχνητό κατασκεύασμα που ζητάει την ένωση με την ανώτερη ράτσα αλλά δεν μπορεί και πρέπει να εμποδιστεί ώστε να πάρει τη θέση που του ανήκει, δηλαδή κοντά στα κατώτερα όντα. Ο νόμος της φύσης ευνοεί έτσι τους δυνατούς που πρέπει να κυριαρχούν. Οι αδύνατοι πρέπει να παραμεριστούν , και στην πράξη να εξοντωθούν στα κρεματόρια , για να λειτουργήσει στην εντέλειά του ο νόμος της φύσης έστω και με τη βοήθεια του μακριού χεριού της (παρά)κρατικής εξουσίας . Εξ άλλου λίγο παρακάτω γίνεται ακόμη πιο σαφής η μέθοδός του : «ο αγώνας είναι πάντα το μέσον για ν’ αναπτυχθεί η υγεία και η δύναμη αντίστασης του είδους και συνεπακόλουθα, οι συνθήκες που θα του επιτρέπουν την ρατσιστική πρόοδο. Η «ευγονική» σε όλο της το μεγαλείο, ο «επιστημονικός ρατσισμός» χωρίς αναισθητικό. Η «ρατσιστική πρόοδος» είναι το αποτέλεσμα της σοφής πρόβλεψης της φύσης : «δεν επιτρέπει αναπαραγωγή παρά στα διαλεχτά πλάσματα».

Κάντε μια στάση, λέει ο Αδόλφος, σ’ αυτή την απέραντη αμερικανική ήπειρο. Τι θα δείτε ; Οι ψεύτικοι Άρειοι έχουν αναμιχθεί με κατώτερες φυλές με αποτέλεσμα ο ίδιος ο «εκπολιτιστής λαός» να έχει εκφυλιστεί σε ένα συνονθύλευμα μεσαίων και κατώτερων φυλών : μιγάδες, ινδο-ισπανοί, ινδο-πορτογάλοι κλπ. Οι πραγματικοί άρειοι, οι original στη Βόρεια Αμερική κατέκτησαν την Άγρια Δύση χωρίς ούτε μια σταγόνα καθαρό αίμα να αναμειχθεί με σταγόνα κατωτέρων φυλών. Η Ku Klux Klan πρέπει να του ήταν οικεία. Προσοχή, όμως ! Ο κίνδυνος ελλοχεύει. Οι κατώτερες φυλές είναι πανταχού παρούσες : τα πολιτιστικά τους υποπροϊόντα μπορούν να μολύνουν τη σκέψη και η σκέψη να γίνει πράξη (στον καιρό του Αδόλφου ήταν το Χόλυγουντ των Εβραίων, η νέγρικη jazz, το swing). Ο Αιώνιος Δημιουργός όμως και θέλει και μπορεί : τον αμαρτωλό θα τον τιμωρήσει και την κοινωνία θα εξαγνίσει. Τα θύματα της λογικής αυτής ζουν ακόμη ανάμεσά μας – όσα τέλος πάντων επέζησαν. Η φύση είναι το κινούν αίτιο της ιστορίας και αν ο άνθρωπος επαναστατήσει ενάντιά της σκάβει τον ίδιο του το λάκκο. Αφού ο πόλεμος ανώτερων και κατώτερων ρατσών είναι νόμος της φύσης, τι θέλουν αυτοί οι, αφελείς το λιγότερο, ειρηνιστές και φωνασκούν άνευ νοήματος και αιτίας ; Πρόκειται για εφεύρημα των κατώτερων φυλών, λέει ο Αδόλφος, που προσπαθούν να παγώσουν, αν είναι δυνατόν, το φυσικό ρολόι της ιστορίας. Είναι τόσο αφύσικη η θεωρία αυτή που καταντάει ανόητη, γελοία και, πάνω απ’ όλα, αναποτελεσματική.

Ποιοι είναι αυτοί τώρα και με ποια προσόντα θα επιβάλλουν τις απόψεις τους στους ανώτερούς τους. Αν είναι δυνατόν ! Είναι εκ φύσεως αδύνατον να νικήσουν, όσο πολλοί κι αν είναι. Γι’ αυτό τους πρέπει βαριά κι απάνθρωπη τιμωρία. Κούνια που σε κούναγε Αδόλφε μου ! «Ορισμένες ιδέες είναι δεμένες με την ύπαρξη ορισμένων ατόμων». Ο Αδόλφος παριστάνει τον τιμητή των ειρηνιστών καταφεύγοντας σε σοφιστείες του στυλ «πραγματικά η ειρηνιστική ιδέα κι ο ανθρωπισμός είναι ίσως μια υπέροχη θεωρία κι ο ανθρωπισμός είναι ίσως μια υπέροχη θεωρία όταν θάχει κατακτηθεί ο κόσμος και θάχει υποταχτεί στον ανώτερο άνθρωπο». Καλώς τονε κι ας άργησε ! Ο Αδόλφος ζωγραφίζει το θρόνο του και τη μελλοντική κοινωνία του : Pax Germanica. «Πρώτα απ’ όλα αγώνας», λέει, «και μετά ίσως ο φιλειρηνισμός». Βέβαια, όταν οι πάσης φύσεως «άλλοι» εξαλειφθούν από προσώπου γης η ειρήνη του νεκροταφείου θα έχει επικρατήσει. Η ηθική θεωρία του Αδόλφου θα έχει κυριαρχήσει στα μυαλά των εκλεκτών ρατσών και θα έχει εκλείψει «ο σκοταδισμός και το χάος». Και για νάρθουμε στο «επιστημονικό και μεθοδολογικό ψητό» : ο Αδόλφος κλείνει πονηρά το μάτι σε όλους τους καθαρόαιμους Ευρωπαίους Αρίους. Ξέρετε, τους λέει, ότι εσείς είσαστε οι εκλεκτοί τελικά ; Είστε αυτοί που αναγνώρισαν πεντακάθαρα τους «χαλκέντερους νόμους της φύσης». Και ξέρετε τι κάνατε ; Φτάσατε, αγνοώντας αυτές τις υστερικές κραυγές των αντιπροσώπων των κατωτέρων φυλών περί ισότητας, ειρήνης και τα τοιαύτα, «στην ανώτατη υπαρξιακή στάθμη». Και τώρα που φτάσατε εκεί που φτάσατε, για αναλογιστείτε : κάποιοι άλλοι πριν από σας, σκεφτήκανε για σας. Ανακαλύψανε κάποιους φυσικούς νόμους που σήμερα πια είμαστε σε θέση να τους διατυπώσουμε με πιο ξεκάθαρο τρόπο. Ξεφυλλίστε τις σελίδες του «Πνεύματος των Νόμων» που έγραψε 150, και βάλε, χρόνια πριν ένας άλλος δικός μας, ο Βαρόνος Μοντεσκιέ. Να θα δείτε αυτά που σας λέω εγώ με άλλη μορφή και άλλα λόγια. Εγώ σας λέω ότι το έδαφος ασκεί επίδραση πάνω στις ράτσες, πάνω στους ανθρώπους και στις πράξεις τους. Αυτός σας λέει το ίδιο με πιο επιστημονικό τρόπο : «οι νόμοι στη σχέση τους με τη φύση του κλίματος» . Η κεντρική ιδέα του εκ Γαλλίας φίλου μας : «αν αληθεύει ότι ο χαρακτήρας του πνεύματος και τα πάθη της καρδιάς είναι άκρως διαφορετικά στα διάφορα κλίματα, οι νόμοι πρέπει να είναι σχετικοί με τη διαφορά αυτών των παθών και με η διαφορά των χαρακτήρων». Τι σας λέει με λίγα λόγια ο Βαρόνος ; Ότι ο ψυχρός αγέρα που φυσάει στις στέγες των σπιτιών του βορρά φτιάχνει ρωμαλέους ανθρώπους με ισχυρή καρδιά. Ότι, αντίθετα, η ζέστη και η υγρασία των εδαφών του νότου κάνουν τους ανθρώπους νωθρούς και, συνεπώς, δειλούς, ιδιότητα που και λεκτικά δεν απέχει και πολύ από τη λέξη δούλος. Να το κλειδί της ανάλυσης. Συνεχίζουμε ακάθεκτοι έχοντας ως μπούσουλα το κλίμα : «στις ψυχρές οι άνθρωποι έχουν λιγότερη ευαισθησία απέναντι στις απολαύσεις, στις εύκρατες χώρες θα έχουν μεγαλύτερη, ενώ στις θερμές χώρες θα έχουν άκρα ευαισθησία». Η όπερα η Αγγλική διαφέρει από την Ιταλική. Οι άνθρωποι του βορρά ερωτεύονται διαφορετικά από τους Λατίνους εραστές. Κι επειδή ο έρως είναι αυτό το στοιχείο που ενώνει οι Νότιοι έχουν πιο ανεπτυγμένη την αίσθηση του «έρωτα για τον έρωτα» , ενώ οι Βόρειοι … «καλά κρασιά». Ο Νότος είναι, ως εκ τούτου, γεμάτος πάθη, σε αντίθεση με το Βορρά που είναι γεμάτος λογική. Ο Νότος έχει πλήθος εγκλημάτων πάθους ενώ ο Βορράς ξεχειλίζει από αρετή, ειλικρίνεια και παρρησία. Στο Νότο είναι στο μυαλό νωθροί και υπακοή έχουν περισσή. Στο Βορρά η ψυχή σφύζει από ενέργεια και του Βορείου ανθρώπου ο τράχηλος ζυγόν δεν υποφέρει. Ο φίλος μας ο Μοντεσκιέ, κοσμογυρισμένος καθώς ήταν, μάζεψε του κόσμου τις πληροφορίες. Οι Ινδίες, όπως ξέρετε ίσως, είναι μια «γη ποτισμένη με ιδρώτα». Αυτός ο ιδρώτας αντιπροσωπεύει, κατά την άποψή του, όχι μόχθο αλλά δειλία. Οι Ινδοί έχουν σαν θετικό ισοδύναμο τη φαντασία και αυτή η φαντασία είναι που τους κάνει να υποφέρουν ακόμη και το θάνατο. Αυτός είναι και ο λόγος που ζουν εκτός τόπου και χρόνου και που οι Βρετανοί τους έχουν υποδουλώσει. Δεν δίνουν μάχες και επιμένουν να ζουν σε μια κατάσταση νιρβάνα έχοντας αφήσει τους κατακτητές να κερδίζουν σε βάρος τους. Τι τους χρειάζεται για να στρώσουν έτσι που είναι στραβό το … κλίμα ; Νομοθέτης σοφός. Να τι τους χρειάζεται. «Όσο πιο εύκολα συγκινείται κανείς, τόσο πιο πολύ επιβάλλεται να διαπαιδαγωγηθεί κατάλληλα, ώστε να μην υπακούει σε προλήψεις και να οδηγείται από το Λόγο». Τελικά από δω το είχε, από ‘κει το είχε στο ρατσισμό τελικά κατέληξε. Ο «άλλος» του Μοντεσκιέ είναι αυτός ο δειλός, ο προληπτικός, ο νωθρός, ο κουτοπόνηρος και, σε τελευταία ανάλυση, δουλοπρεπής Ασιάτης ή Αφρικανός που εύκολα συγκινείται και εύκολα παρασύρεται. Γι’ αυτό και πρέπει να εκπολιτιστεί δια της βίας, πρέπει να του ελέγξουμε το μυαλό, να του επιβάλλουμε τη δική μας σκέψη, το δικό μας Λόγο. Εμείς οι Ευρωπαίοι, οι ορθολογιστές, οι μυαλωμένοι, που διαθέτουμε το κατάλληλο γεω-κλιματικό περιβάλλον που μας ωθεί στα γράμματα και τις τέχνες, που μας προτρέπει να είμαστε μετριοπαθείς, να ζούμε σε μεσαίου μεγέθους μοναρχίες με καθεστώτα «ελέγχου και ισορροπιών» , που, τέλος πάντων, έχουμε να δείξουμε κι έναν Παρθενώνα. Η επιστήμη να είναι καλά και θα μας βοηθάει να ανακαλύπτουμε το αίτιο και το αιτιατό, τους σιδερένιους νόμους της φύσης και τις μεθόδους τιμωρίας των «άλλων, των παραβατικών, των επαναστατών, των αιρετικών», δηλαδή των «εξ’ από ‘δώ». Τελικά όλα όσα λέμε μπορεί και να μην ισχύουν. Ο Μοντεσκιέ μπορεί όλα αυτά να τα έγραφε όχι γιατί τα πίστευε αλλά για να ωθήσει, με το ιδιότυπο χιούμορ του, τους νομοθέτες στο να σκεφτούν ωριμότερα τα πράγματα και να φτιάξουν καλούς νόμους για το καλό των λαών και των εθνών. Ο Χίτλερ πάλι μπορεί να μην επεδίωκε όσα να του καταλογίζουν και απλώς να προειδοποιούσε για τους κινδύνους που ελλοχεύουν από την αλόγιστη χρήση των πορισμάτων των φυσικών επιστημών στις κοινωνικές επιστήμες. Και τότε ίσως η λεζάντα στην ιστορική εικόνα να έγραφε «τα πρόσωπα και τα γεγονότα που αναφέρονται στην ιστορία αυτή είναι εντελώς φανταστικά και δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα». Δεν θα χρειαζόταν ούτε η φιλόσοφος Χάνα Άρεντ να αναρωτιόταν φωναχτά τι γυρεύει «ο Άιχμαν στην Ιερουσαλήμ» ούτε ο ηθοποιός Λίαμ Νήσον να κατάρτιζε κάποιες πασίγνωστες «λίστες».H σημερινή κατάσταση, όμως, μας επιβάλλει ένα καθήκον : το αυγό του φιδιού πρέπει να τσακιστεί. Μόνο που θέλει θεωρητική και πολιτική επαγρύπνηση. Η ιστορία, είπε ένας γέρος Γερμανοεβραίος ονόματι Καρλ Μαρξ, επαναλαμβάνεται σαν φάρσα. Μπορεί και να διαψευστεί αρνητικά, μπορεί να διαψευστεί και θετικά. Είναι στο χέρι μας.

Advertisements

ΟΙ ΜΟΝΤΕΡΝΟΙ ΚΑΙΡΟΙ ΤΟΥ ΤΣΑΡΛΙ ΤΣΑΠΛΙΝ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΜΕΤΑΜΟΝΤΕΡΝΟΙ ΚΑΙΡΟΙ;

ΟΙ ΜΟΝΤΕΡΝΟΙ ΚΑΙΡΟΙ ΤΟΥ ΤΣΑΡΛΙ ΤΣΑΠΛΙΝ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΜΕΤΑΜΟΝΤΕΡΝΟΙ ΚΑΙΡΟΙ;
Ορισμένες παρατηρήσεις του Θανάση Τσακίρη

Η ταινία «Μοντέρνοι Καιροί» του Τσάρλι Τσάπλιν καταπιάνεται με την απανθρωπιά και την αποκτήνωση που αποτελεί επίπτωση μιας μονοδιάστατης αντίληψης και πρακτικής για την βιομηχανική πρόοδο και με τον αγώνα του «απλού ανθρωπάκου» -της πόλης κυρίως – να μπορέσει να κρατηθεί στη δουλειά του ή να βρει μια όποια απασχόληση έστω για να κρατηθεί στη ζωή σε χαλεπούς οικονομικά καιρούς. Η ιστορία της ταινίας εκτυλίσσεται στη δεκαετία του 1930 όταν η οικονομική κρίση μετά το κραχ του Χρηματιστηρίου το 1929 έχει στείλει δεκάδες εκατομμύρια εργαζόμενους στην ανεργία, οικογένειες δίχως στέγη, ανθρώπους χωρίς ελπίδα να γίνονται υποψήφια τιμημένα θύματα του επερχόμενου Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Ο «αλητάκος» του Τσάπλιν μπορεί να περνά άσκοπα τις μέρες του στη δουλειά του εργοστασίου σφίγγοντας βίδες στην αλυσίδα συναρμολόγησης αλλά μπορεί να είναι ένας σημερινός μερικής απασχόλησης ή/και προσωρινός συμβασιούχος ή ενοικιαζόμενος (αμφότερων των φύλων) που δουλεύει σε τηλεφωνικό κέντρο, σε κουβούκλιο εργασίας μιας τράπεζας ή μιας ασφαλιστικής εταιρείας, στις εργολαβικές εταιρείας καθαριότητας, σε delivery ή ψησταριά και αλλού στο πεδίο της μεταμοντέρνας κατάστασης που δημιουργεί τον «Τέταρτο Κόσμο» στον Πρώτο.

Ο Τσάπλιν φοβόταν, λένε ορισμένοι κριτικοί της εποχής του, ότι ο «Αλητάκος» δεν θα γινόταν αποδεκτός από το κοινό που κατέκλυζε τις κινηματογραφικές αίθουσες για να απολαύσει τα κατορθώματά του αν άκουγε τη φωνή του. Άλλοι του καταλόγισαν ότι φοβόταν την πρόοδο που έφερνε ο ομιλών κινηματογράφος κατατάσσοντάς τον σε «συντηρητικής αντίληψης» κύκλους, παρ’ όλο που επί Μακαρθισμού κλήθηκε να απαντήσει για τις «ανατρεπτικές» ιδέες του. Στο φιλμ, όμως, υπάρχουν στοιχεία ομιλούντος κινηματογράφου (όπως οι διαταγές, το τραγούδι στο κλαμπ) και παρήχθησαν ήχοι με εντελώς «πρωτόγονα» και απλά μέσα, τεχνική που ζήλεψαν ακριβοπληρωμένα τεχνικά συνεργεία του Χόλυγουντ μερικές δεκαετίας αργότερα. Σήμερα η μάχη τεχνοφοβικών και τεχνοφρικιών συνεχίζεται με αμείωτη ένταση σε όλους τους τομείς στο πλαίσιο μιας «μεταβιομηχανικής κοινωνίας».

Η ταινία είχε σημαντική επίδραση στη γνώση που είχαν οι άνθρωποι για τον κόσμο που τους περιβάλλει. Για παράδειγμα, μετά από λίγο ανακαλύφθηκε ότι τα εργοστάσια δίπλα στο ποτάμι της Νότιας Καλιφόρνιας στην όχθη του οποίου στήσανε το φτωχό σπιτικό τους το ζεύγος των «αλητάκων» ήταν αυτά της Φορντ και της Έντισον. Ήταν, δηλαδή, η επιχείρηση που υιοθέτησε την αλυσίδα παραγωγής και τις αρχές της «επιστημονικής διοίκησης» του τεϊλορισμού. Έτσι, η κριτική του Φορντισμού είναι παραπάνω από συμβολική.

Όπως επισημαίνει η εφημερίδα “Charleston Daily Mail” της Δυτικής Βιρτζίνια με αφορμή την ψηφιακή επεξεργασία της ταινίας και την κυκλοφορία της σε DVD: «Αυτή η ταινία του 1936 μιλά για τις ταραχές, την ανεργία, τα ναρκωτικά τις απεργίες και τα λοκ-άουτ, τη φτώχεια, την τυραννία της μηχανής, την απανθρωπιά των εργασιακών χώρων. Και ταυτιζόμαστε με αυτόν τον τυπάκο που, κατά κάποιο τρόπο αποτελεί το αδούλωτο πνεύμα της ανθρωπότητας». Στη σημερινή εποχή των «μετά» με ποιον «αλητάκο» θα ταυτιστούμε;

«Ακαδημία Πλάτωνος» Πρόγραμμα Ενηλίκων: Εργαστήριο μαθήματος Σάββατο 12/1/2013

16:00-20:00: εργαστήρι ενότητας 1.1: Φιλοσοφία, Οικονομία και Πολιτική: αντινομίες και προοπτικές, Κωνσταντίνος Κανελλόπουλος, Αθανάσιος Τσακίρης, Ευθύμης Παπαβλασόπουλος δράση εργαστηρίου: προβολή ταινιών και συζήτηση σχετική με τα θέματα των ταινιών.

1. Μοντέρνοι Καιροί
Σκηνοθεσία
Τσάρλι Τσάπλιν

Παραγωγή
Τσάρλι Τσάπλιν

Σενάριο
Τσάρλι Τσάπλιν

Πρωταγωνιστές
Τσάρλι Τσάπλιν
Paulette Goddard
Henry Bergman
Stanley Sandford
Chester Conklin

Πρώτη προβολή
5 Φεβρουαρίου 1936 (ΗΠΑ)

Μουσική
Τσάρλι Τσάπλιν

Διάρκεια
87 λεπτά

Λεπτομέρειες: http://www.cine.gr/film.asp?id=703321

2. Blade Runner

Σκηνοθεσία
Ridley Scott

Παραγωγή
Μάικλ Ντήλι – Ρίντλεϊ Σκοτ

Σενάριο
Χάμπτον Φέιντσερ – Ντέιβιντ Πηπλς

Μουσική
Βαγγέλης Παπαθανασίου (Vangelis)

Παίζουν
Harrison Ford, Rutger Hauer, Sean Young, Edward James Olmos

Κυκλοφορία
1982

Διάρκεια
112′

Λεπτομέρειες: http://www.videolesxi.gr/index.php?view_option=viewsp&for_sale=0&id=6458&adult=0

Βιβλιογραφία 10

ΕΞΟΥΣΙΑ, ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ
FOUCAULT MICHEL
Εκδ. Ύψιλον
Οι συνεντεύξεις που παρουσιάζονται πιο κάτω αποτελούν μια εξαιρετική εισαγωγή στον προβληματισμό ενός από τους μεγαλύτερους στοχαστές της εποχής μας. Η μετάφραση της δεύτερης και της τέταρτης έγινε από τα γαλλικά (βλ. De Sartre a Foucault, Vingt ans de grands entretiens dans le Nouvel Observateur, Παρίσι, Hachette, 1984), ενώ η μετάφραση των υπόλοιπων από τα αγγλικά (βλ. P. Rabinow, [ed.], The Foucault Reader, Νέα Υόρκη, Pantheon Books, 1984). Με βάση τα στοιχεία που δίνονται αμέσως μετά τον τίτλο κάθε συνέντευξης ο αναγνώστης μπορεί να βρει τις πρώτες δημοσιεύσεις τους στη βιβλιογραφία που παρατίθεται στο τέλος και που οφείλεται στον Jacques Lagrange (βλ. Michel Foucault: Du monde entier, Critique, αρ. 471-472, 1986). Επίσης εδώ μπορεί να βρει και τα έργα στα οποία αντιστοιχούν οι αγγλικοί και οι ελληνικοί τίτλοι που αναφέρονται στα κείμενα. (Ζήσης Σαρίκας, από την παρουσίαση της έκδοσης)

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ, ΚΟΙΝΩΝΙΑ, ΕΞΟΥΣΙΑ
ΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ
ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ Ι. ΗΛΙΑΣ
Εκδ. Κριτική
Το βιβλίο αποτελείται από δύο μέρη. Το πρώτο αναφέρεται σε θεμελιώδη ζητήματα και πλευρές της κοινωνικής πραγματικότητας, με βάση το πολύπλευρο και σύνθετο έργο του Μορίς Γκοντελιέ. Κεντρικό θέμα του είναι η διερεύνηση του χαρακτήρα και του ρόλου του οικονομικού, του πολιτικού και του ιδεολογικού παράγοντα στην κοινωνική εξέλιξη. Επιδιώκει να μεταφέρει, με κριτικό τρόπο, έναν πλούσιο κοινωνικό προβληματισμό στο αναγνωστικό κοινό και να συμβάλει στη διεπιστημονική ενημέρωσή του. Στο δεύτερο μέρος διερευνάται το ζήτημα της ορθολογικότητας και της ανορθολογικότητας στην οικονομία. Η συνήθης προσέγγιση του ζητήματος της ορθολογικότητας είναι ιδεολογική κι αυτό μας οδηγεί να αποδεχθούμε την ύπαρξη μιας κοινωνικής ορθολογικότητας, μία πλευρά της οποίας είναι η οικονομική ορθολογικότητα – γεγονός που ανατρέπει τα ίδια τα θεμέλια της κυρίαρχης οικονομικής. (ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΟ ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ)

ΕΞΟΥΣΙΑ, ΜΙΑ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ
LUKES STEVEN

Εκδ. Σαββάλα (Σειρά: Κοινωνικές Επιστήμες)

Η εξουσία αποτελεί θεμελιώδη έννοια στις κοινωνικές επιστήμες. Πριν από περίπου τριάντα χρόνια ο Steven Lukes δημοσίευσε ένα μικρό βιβλίο στο οποίο πρότεινε τη δική του «ριζοσπαστική θεώρηση» για την εξουσία. Το έργο αυτό αποτέλεσε σταθμό στη μελέτη του ζητήματος και υποχρεωτικό ανάγνωσμα για όσους θεωρητικά ή ακόμη και πρακτικά ασχολούνται με την «εξουσία». (ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΟ ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ)

Βιβλιογραφία 9

ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ, Η ΕΞΟΥΣΙΑ, Ο ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ
ΠΟΥΛΑΝΤΖΑΣ ΝΙΚΟΣ
Εκδ. Θεμέλιο
. . .Η Ιστορία δεν μας έχει δώσει ως τώρα επιτυχημένο πείραμα δημοκρατικού δρόμου προς τον σοσιαλισμό: απεναντίας μάς έδωσε αρνητικά παραδείγματα προς αποφυγήν και σφάλματα για μελέτη, πράγμα όχι αμελητέο. Ασφαλώς, μπορεί κανείς ν’ αντιτείνει, στο όνομα φυσικά του ρεαλισμού (του ρεαλισμού της δικτατορίας του προλεταριάτου ή του ρεαλισμού των άλλων, των υγιώς σκεπτόμενων νεοφιλελεύθερων) πώς αν αυτός ο δημοκρατικός σοσιαλισμός δεν υπήρξε ακόμη πουθενά, είναι διότι είναι ανέφικτος. Ίσως: δεν έχουμε πια τη χιλιαστική πίστη, τη βασισμένη σε μερικούς σιδερένιους νόμους μιας αναπόφευκτης δημοκρατικής και σοσιαλιστικής επανάστασης. Ένα όμως είναι βέβαιο: ο σοσιαλισμός θα είναι δημοκρατικός ή δεν θα είναι σοσιαλισμός. Επιπλέον, η αισιοδοξία μας για τον δημοκρατικό δρόμο προς τον σοσιαλισμό δεν θα πρέπει να μας κάνει να τον θεωρούμε σαν μια «βασιλική ατραπό», ευκολοδιάβατη και δίχως κινδύνους. (ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΟ ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ)

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΙΔΕΟΛΟΓΙΕΣ
ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΟΥΣΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΙΔΕΟΛΟΓΙΕΣ
ΣΚΟΥΛΑΣ Ε. ΓΕΩΡΓΙΟΣ
Εκδ. Παπαζήση

Εάν η μελέτη της πολιτικής γίνεται με κριτικό τρόπο, τότε ανιχνεύει και χαράζει διαστάσεις επιστημονικές. Η επιστήμη ή οι επιστήμες δεν ενισχύουν μόνο τη γνώση του κάθε πολιτικού κυβερνητικού στελέχους, ώστε να επιτελεί το έργο του απρόσκοπτα και αποτελεσματικά. Ούτε θεωρούνται υποβοηθητικό εργαλείο στο να προμηθεύει με υποδείξεις και νέες ρητορικές στρατηγικές κάποιο πολιτικό κόμμα για την προεκλογική του καμπάνια. Η επιστήμη είναι σημαντική συμβολή στην ενημέρωση των πολιτών για την πολιτική λειτουργία της κάθε χώρας και φωτίζοντας τους τομείς της κοινωνικής, οικονομικής και πολιτικής ύπαρξης παρέχει διαύγεια και γνώση στον καθένα. Έτσι, ενισχύει το ίδιο το αντικείμενο της που λέγεται πολιτική, αφού διερευνά τη διάταξη, τη διάρθρωση, τη λειτουργία, τους στόχους και τα αποτελέσματα των κορυφαίων πολιτικών θεσμών που είναι το κράτος, τα βασικά του όργανα, τα πολιτικά κόμματα, οι ομάδες συμφερόντων και τα κοινωνικά κινήματα. Έχει συνεπώς ουσιώδη σημασία ως επιστήμη, γιατί είναι σε θέση να αποκαλύπτει το πέπλο του ψεύδους, γιατί μπορεί να χαράζει γραμμές εξέλιξης της κοινωνικής ζωής πάνω σε φωτεινό και στέρεο έδαφος, γιατί μπορεί να απομυθοποιεί και γιατί δύναται να καθορίζει τους πραγματικούς όρους των όποιων επιλογών στην πολιτική. Αλλά, λόγω αυτών των επιλογών καθώς και των υποχρεώσεων που βασίζεται η πολιτική, οι αρχές της ίδιας είναι σχετικές. Δηλαδή, μπορεί να δοθεί η μαρξιστική εικόνα της πολιτικής, η φιλελεύθερη ή νεοφιλελεύθερη της μορφή, το σοσιαλδημοκρατικό της προσωπείο, η συντηρητική ή η φασιστική της εκδοχή, αλλά σαφώς και όχι η αντικειμενική, επειδή ως τέτοια δεν υπάρχει. Η επιστήμη της πολιτικής λοιπόν, μπορεί να διαχωρίσει τα στοιχεία που είναι αντικειμενικά από εκείνα που δεν είναι και να κάνει έτσι την κριτική της. Ποια μέθοδο όμως χρησιμοποιεί η πολιτική επιστήμη για να καλύπτει τους τομείς της και τα αντικείμενα της; Είναι αυτή η προσέγγιση ή κάποια άλλη η πλέον κατάλληλη για να ανταποκρίνεται η επιστήμη αυτή με ακρίβεια και επάρκεια; Αυτά τα ερωτήματα είναι μέρος των ζητημάτων που πραγματεύεται, με διεισδυτικό αναλυτικά τρόπο για την εποχή μας, αυτό το βιβλίο. (ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΟ ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ)

Η ΜΙΚΡΟΦΥΣΙΚΗ ΤΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ
FOUCAULT MICHEL
Εκδ. ΄Υψιλον
«Αν με τη λέξη «δημοκρατία» εννοούμε την πραγματική άσκηση της εξουσίας από έναν πληθυσμό που δεν είναι ούτε διαιρεμένος ούτε διατεταγμένος ιεραρχικά σε τάξεις, τότε είναι φανερό ότι απέχουμε πολύ από τη δημοκρατία. Είναι ολοφάνερο όμως ότι ζούμε κάτω από ένα καθεστώς δικτατορίας της τάξης, εξουσίας της τάξης, που επιβάλλεται με τη βία, ακόμη κι όταν τα όργανα αυτής της βίας είναι θεσμικά και συνταγματικά• και στο βαθμό αυτόν δεν τίθεται ζήτημα δημοκρατίας για μας» αναφέρει μεταξύ άλλων ο Μισέλ Φουκό στο βιβλίο αυτό, που αποτελείται από μια συλλογή συνεντεύξεων, συζητήσεων και δοκιμίων που έχουν σχέση με τη φιλοσοφία, τη δικαιοσύνη, την εξουσία, την κοινωνία κ.α. (ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΟ ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ)

Βιβλιογραφία 8

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ (ΠΕΜΠΤΟΣ ΤΟΜΟΣ)
ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ
WEBER MAX
Εκδ. Σαββάλα (Σειρά: Κοινωνικές Επιστήμες)
(. . .) Ο πέμπτος τόμος απαρτίζεται από μια δέσμη κειμένων τα οποία συναρθρώνονται υπό τον γενικό τίτλο «Εξουσία». Πρόκειται για αναλύσεις της ώριμης περιόδου του Γερμανού συγγραφέα, στις οποίες παρατίθενται τα δομικά και ιστορικά στοιχεία του φαινομένου της γραφειοκρατικής εξουσίας, του φεουδαλισμού και του πατρογονισμού, της γένεσης και ανάπτυξης του χαρίσματος, της συγκρότησης της πειθαρχίας ως στοιχείου συστατικού της εξουσίας, της διαδικασίας του εκδημοκρατισμού στη νεωτερικότητα, της σχέσης κράτους και ιεροκρατίας κ.ά. Με τις παραθέσεις αυτές ο Weber στοιχειοθετεί μια εξέταση του εξουσιαστικού φαινομένου εις βάθος, σκιαγραφώντας ταυτόχρονα τη σχέση αυτού του επιστημονικού πεδίου με άλλα αντίστοιχα, όπως η θρησκεία, το δίκαιο και η οικονομία. (. . .) (ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΟ ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ)

Η ΥΠΟΧΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ
Η ΔΙΑΧΥΣΗ ΤΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
STRANGE SUSAN
Εκδ. Παπαζήσης
(. . .) Το ανά χείρας βιβλίο της S. Strange είναι ένα βιβλίο γραμμένο από μια θεωρητικό της Διεθνούς Πολιτικής Οικονομίας και πραγματεύεται προβλήματα διεθνών σχέσεων, έχει όμως ως γνωστικό στόχο την εξουσία, το ίδιο ως power και ως authority, γεγονός που τη φέρνει κοντά στην πολιτική κοινωνιολογία. Η παγκοσμιοποίηση των αγορών επαναθέτει τα προβλήματα της εξουσίας γενικά σε ένα άλλο επίπεδο, δίνοντάς τους μια άλλη διάσταση. Έτσι, οι βασικές κοινωνικές επιστήμες (πολιτική και οικονομία) διαμορφώνουν το γενικό πλαίσιο, εντός του οποίου με τη συνεπικουρία των άλλων κοινωνικών επιστημών, της κοινωνιολογίας, της γεωγραφίας, του δικαίου, οι διεθνείς σχέσεις οφείλουν να ερευνούν το αντικείμενό τους. Για τους λόγους αυτούς το βιβλίο της S. Strange »Η Υποχώρηση του Κράτους» είναι απαραίτητο τόσο στους πολιτικούς επιστήμονες όσο και στους οικονομολόγους και τους μελετητές των διεθνών σχέσεων. Θα έλεγα προ πάντων στους τελευταίους. (ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΡΟΛΟΓΟ ΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ)

Ο ΗΓΕΜΟΝΑΣ – Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ
ΝΕΑ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΙΑΚΟΥ ΑΡΙΣΤΟΥΡΓΗΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙ ΗΓΕΣΙΑΣ
MACHIAVELLI NICOLLO
Εκδ. Παπασωτηρίου
(…) Το πρώτο από τα σημαντικά έργα που έγραψε ο Μακιαβέλι την περίοδο της πολιτικής του εξορίας έμελλε να γίνει το «σήμα κατατεθέν» του, αδιάρρηκτα συνδεδεμένο με το όνομά του: «Ο Ηγεμόνας». (…) Σε μια επιστολή προς το φίλο και πρώην συνάδελφό τους Φραντσέσκο Βετόρι (Francesco Vettori), με ημερομηνία 10 Δεκεμβρίου του 1513, ο Μακιαβέλι περιγράφει το συγκεκριμένο πόνημά του ως «… ένα μικρό βιβλίο De principatibus» (αναφερόμενος στον αρχικό, λατινικό τίτλο του Ηγεμόνα»), σκοπός του οποίου είναι να «… εξετάσει τι είναι μία ηγεμονία, πόσα διαφορετικά είδη ηγεμονιών υπάρχουν, πώς αποκτιούνται, πώς διατηρούνται και γιατί χάνονται». Ο Μακιαβέλι αρνείται ότι οι ουσιώδεις διδαχές του έργου του είναι απόρροια της δικής του σκέψης• αντ’ αυτού, τις παρουσιάζει σαν σταχυολογήματα από μια πλασμένη στη φαντασία του «συζήτηση» μεταξύ μελών «… αρχαίων συνάξεων ανδρών του παρελθόντος», οι οποίοι τον καλούν ν’ ακούσει τα λεγόμενά τους, και μάλιστα του επιτρέπουν «να τους ρωτήσει γιατί έδρασαν όπως έδρασαν, κι αυτοί, από ευγένεια, του απαντούν». (…) (ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ)

Βιβλιογραφία 7

Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑΣ
ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ, ΚΟΙΝΩΝΙΑ, ΠΟΛΙΤΙΚΗ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
HALL STUART, GIEBEN BRAM
Εκδ. Σαββάλα (Σειρά: Κοινωνικές Επιστήμες)
Ο τόμος περιγράφει τις ιδιαίτερες μορφές των πολιτικών, οικονομικών, κοινωνικών και πολιτιστικών δομών και σχέσεων που χαρακτήρισαν τη νεωτερικότητα. Πιο συγκεκριμένα, αναλύονται κριτικά οι σημαντικές ιστορικές διαδικασίες, οι θεσμοί και οι ιδέες που συγκρότησαν τις σύγχρονες κοινωνίες και αποτέλεσαν εκείνο που συνηθίσαμε συμβατικά να χαρακτηρίζουμε «Δύση». Παρουσίαση πρωτότυπη, στην αποτελεσματικότητα της οποίας συμβάλλουν οι παραθέσεις αποσπασμάτων από το έργο κλασικών διανοητών της Νεωτερικότητας (Rousseau, Locke, A. Smith, Marx, Freud, Weber, Durkheim) αλλά και από το έργο σημαντικών σύγχρονων σχολιαστών (Michael Mann, E. P. Thompson, Edward Said). (ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΟ ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ)
Περιεχόμενα
ΠΡΟΛΟΓΟΣ
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1:
Ο ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2:
Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3:
Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4:
ΜΕΤΑΒΑΛΛΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ: ΤΑΞΗ ΚΑΙ ΦΥΛΟ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5:
Η ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΙΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6:
Η ΔΥΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΛΟΙΠΟΙ: ΛΟΓΟΣ ΚΑΙ ΕΞΟΥΣΙΑ

Η ΝΕΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑ ΣΗΜΕΡΑ
ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ, ΚΟΙΝΩΝΙΑ, ΠΟΛΙΤΙΚΗ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
HALL STUART, MCGREW ANTHONY, HELD DAVID
Εκδ. Σαββάλα (Σειρά: Κοινωνικές Επιστήμες)
Εκκινώντας από την κριτική ανάλυση για τη διαμόρφωση των σύγχρονων κοινωνιών και τη σχέση ανάμεσα στην «πρώιμη» και στη «μετα»-νεωτερικότητα, ο τόμος εξετάζει τις πολιτικές, οικονομικές, κοινωνικές και πολιτιστικές τάσεις του σύγχρονου κόσμου. Με σαφήνεια και διεισδυτικότητα παρουσιάζονται οι συζητήσεις για τις αιτίες και τις συνέπειες της παγκοσμιοποίησης, τις περιβαλλοντικές προκλήσεις, τα κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι μεταβιομηχανικές κοινωνίες, τις πολιτιστικές αλλαγές(;) του «μεταμοντέρνου». Η παράθεση σύντομων αποσπασμάτων από τα έργα σημαντικών εκπροσώπων της σχετικής φιλολογίας (Habermas, Giddens, Castells, Lyotard, Gorz, Harvey, Jameson) συμβάλλει αποφασιστικά στην κατανόηση των θεματικών που διαπραγματεύεται. (ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΟ ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ)
Περιεχόμενα
ΠΡΟΛΟΓΟΣ
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΙΣΜΟΣ, ΜΑΡΞΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΜΙΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΑ;
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: ΜΕΤΑΒΙΟΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΝΤΙΣΜΟΣ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΠΛΟΥΡΑΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΝΕΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6: ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: ΤΟ ΠΡΟΤΑΓΜΑ ΤΟΥ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΥ ΥΠΟ ΕΠΑΝΕΞΕΤΑΣΗ
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ
ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΟΡΩΝ
ΕΛΛΗΝΟΓΛΩΣΣΟ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΟΝΟΜΑΤΩΝ
ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΟ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΟΝΟΜΑΤΩΝ

Η ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΧΩΡΙΣ ΜΑΣΚΑ
Ο ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΜΟΣ ΣΤΟΝ 21ο ΑΙΩΝΑ
PETRAS JAMES, VELTMEYER HENRY
Εκδ. ΚΨΜ
Στο βιβλίο αυτό οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι η «παγκοσμιοποίηση» δεν αποτελεί παρά μια νέα μορφή ιμπεριαλισμού. Το «αναπόφευκτο» της παγκοσμιοποίησης και η προσαρμογή ή η υποταγή των λαών όλου του κόσμου στον καπιταλισμό της ελεύθερης αγοράς εξαρτώνται, όπως αναφέρουν, από την ικανότητα των κυρίαρχων να υποτάσσουν τους λαούς στις επιταγές τους και να πείθουν ότι τα δικά τους συμφέροντα ταυτίζονται με αυτά των λαών. Ένα στοιχείο κλειδί για την ερμηνεία της παγκοσμιοποίησης και την οργάνωση της αντίστασης ενάντια σ’ αυτήν αποτελεί η κατανόηση ότι η παγκοσμιοποίηση επεκτείνεται όχι για να κάνει τον κόσμο καλύτερο και πιο δίκαιο, αλλά για να προωθήσει τα συμφέροντα εκείνων που ήδη απολαμβάνουν δύναμη και προνόμια. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

«Η εντυπωσιακή αυτή μελέτη βρίσκεται σε πλήρη συμφωνία με τον τίτλο της.
Με βάση μια προσεκτική εννοιολογική ανάλυση και πλούσιες εμπειρικές μαρτυρίες, οι συγγραφείς υποστηρίζουν με πειστικά επιχειρήματα ότι η ανώδυνη ρητορική της «παγκοσμιοποίησης», των «αγορών», της «δημοκρατίας» και άλλων ευχάριστων και φαινομενικά ουδέτερων όρων κρύβει πραγματικότητες που γίνονται πολύ περισσότερο κατανοητές μέσα στο πλαίσιο των ιμπεριαλισμού και της πάλης των τάξεων.
Η ευρείας κλίμακας διεισδυτική έρευνα των συγγραφέων παρέχει πλήρη και βαθιά γνώση για τα βασικά δομικά στοιχεία των εξελισσόμενων μορφών κυριαρχίας και ελέγχου, το σκληρό ανθρώπινο κόστος και τη λαϊκή αντίσταση που γεννούν. Η μελέτη αυτή αποτελεί μια συμβολή ανεκτίμητης αξίας για εκείνους που ελπίζουν όχι μόνο να κατανοήσουν τον κόσμο αλλά να τον αλλάξουν ριζικό προς το καλύτερο». (Noam Chomsky)