Category Archives: Οικονομική Ανθρωπολογία

Κύκλος 4 – Ενότητα 1.1 ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΛΙΤΙΚΗ – ΣΧΕΔΙΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

Ενότητα 1.1 ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ, ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Διδάσκοντες : δρ. Αθανάσιος Τσακίρης, δρ. Κώστας Κανελλόπουλος
Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο: tsakthan@gmail.com , konkanel8@gmail.com
Ιστολόγιο μαθήματος: https://tsakthan2.wordpress.com
Σελίδα σεμιναρίου στο Facebook: http://www.facebook.com/Tsakthan2
Κύριοι άξονες του σεμιναρίου θα είναι σε γενικές γραμμές οι εξής:

• Ανθρώπινες ανάγκες και σύγχρονη οικονομία: από τον «οίκο» στην «οικονομία»
• Παγκοσμιοποίηση πέρα από την οικονομία
• Ηθική του Επιχειρείν

Αυτά τα θέματα θα τα εξετάσουμε μέσα από ένα πολύ-επιστημονικό πρίσμα και οι επιμέρους ενότητες θα είναι οι παρακάτω:

1) Εισαγωγή. Τι είναι «Πολιτική Φιλοσοφία».Aρχαία και νέα ερωτήματα: Πλάτων, Αριστοτέλης. Ουτοπίες και δυστοπίες.

2) Κοινωνικά Συμβόλαια: Χομπς, Λοκ, Ρουσσώ

3) Πολιτική και Οικονομία Ι: Φυσιοκράτες, Άνταμ Σμιθ, Ρικάρντο

4) Πολιτική και Οικονομία ΙΙ: Σοσιαλισμός: Καρλ Μαρξ

5) Οικονομικές προϋποθέσεις της δημοκρατίας-Κράτος πρόνοιας: Κέυνς, Πολάνυ

6) Κράτος και Διαμεσολάβηση: Ιδεολογίες και Πολιτικά Κόμματα

7) Προς την «αποδιαμεσολάβηση»; Ομάδες Συμφερόντων και Κοινωνικά Κινήματα. Θεωρίες επικοινωνίας και διαδίκτυο.

8) Παγκοσμιοποίηση και κοινωνικό κράτος: Πώς μετασχηματίζεται το κράτος – Νεοφιλελευθερισμός και Τρίτος Δρόμος-Μεταβιομηχανική οικονομία και κοινωνία Φιλοσοφία, οικονομία, πολιτική στον 21ο αιώνα. Συμπεράσματα.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• HALL STUART, GIEBEN BRAM (2003)Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑΣ
ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ, ΚΟΙΝΩΝΙΑ, ΠΟΛΙΤΙΚΗ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. Εκδ. Σαββάλα (Σειρά: Κοινωνικές Επιστήμες)
• HALL STUART, MCGREW ANTHONY, HELD DAVID (2003) Η ΝΕΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑ ΣΗΜΕΡΑ:ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ, ΚΟΙΝΩΝΙΑ, ΠΟΛΙΤΙΚΗ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Εκδ. Σαββάλα (Σειρά: Κοινωνικές Επιστήμες)
• AUDI ROBERT (ΕΠΙΜ.) ( 2011) ΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΤΟΥ CAMBRIDGE. ΑΘΗΝΑ: ΕΚΔ. ΚΕΔΡΟΣ
• HEILBRONER ROBERT (2000)ΟΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ ΤΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Η ΖΩΗ, ΟΙ ΚΑΙΡΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΜΕΓΑΛΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΩΝ. ΑΘΗΝΑ: ΕΚΔ. ΚΡΙΤΙΚΗ
• MAURICE DUVERGER (1985) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΘΗΝΑ: ΕΚΔ. ΠΑΠΑΖΗΣΗ

Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο: tsakthan@gmail.com , konkanel8@gmail.com

Ιστολόγιο μαθήματος: https://tsakthan2.wordpress.com

FACEBOOK σελίδα μαθήματος http://www.facebook.com/Tsakthan2

Advertisements

ΚΑΡΛ ΠΟΛΑΝΥ – Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ

ΚΑΡΛ ΠΟΛΑΝΥ – Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ

του Θανάση Τσακίρη

Ο Καρλ Πωλ Πολάνυ γεννήθηκε το 1886 στη Βιέννη την πρωτεύουσα της Αυστρο-ουγγρικής Αυτοκρατορίας σε μια εποχή όταν στην πόλη άκμαζε η επιστήμη, η φιλοσοφία και οι τέχνες. Πέθανε στο Πίκερινγκ του Καναδά το 1964. Ο Ουγγρικής καταγωγής Πολάνυ ήταν ένας πολύπλευρος επιστήμονας που ασχολήθηκε με την οικονομική ιστορία, την οικονομική ανθρωπολογία και την κοινωνική φιλοσοφία. Έγινε γνωστός για την σύγκρουσή του με την παραδοσιακή οικονομική σκέψη που τον οδήγησε στην συγγραφή του πολυδιαβασμένο (σε Ευρώπη και Βόρεια Αμερική) βιβλίο Ο Μεγάλος Μετασχηματισμός (1944). Θεωρείται πατέρας της πολιτισμικής θεωρίας για την οικονομία (substantivism). Κατ’ αυτήν η λέξη «οικονομία» έχει δύο σημασίες. Την πρώτη ασπάζονται οι νεοκλασικοί οικονομολόγοι που θεωρούν ότι η οικονομία είναι η λογική της ορθολογικής δράσης και λήψης αποφάσεων ως ορθολογική επιλογή μεταξύ εναλλακτικών χρήσεων περιορισμένων μέσων ή σπάνιων πόρων, ως «εξοικονόμηση», «μεγιστοποίηση», «βελτιστοποίηση». Η δεύτερη σημασία της λέξης δεν έχει προϋπόθεση την σπανιότητα ή την ορθολογικότητα. Αντιθέτως, αφορά τους τρόπους με τους οποίους αποκτούν τα του ζην αλληλεπιδρώντας με το κοινωνικό και το φυσικό περιβάλλον τους. Η στρατηγική επιβίωσης της κοινωνίας θεωρείται ως προσαρμογή στις περιβαλλοντικές και υλικές συνθήκες της που ενδέχεται άλλοτε να χρειάζεται να στραφεί προς την μεγιστοποίηση της χρησιμότητας και άλλοτε όχι. Η πραγματική (substantive) έννοια της οικονομίας που προκρίνει ο Πολάνυ εντάσσεται στην ευρύτερη έννοια της «πρόνοιας» (provisioning): «Η οικονομία είναι ο τρόπος με τον οποίο η κοινωνία ικανοποιεί τις υλικές ανάγκες της». Η προσέγγιση του Πολάνυ για τις «αρχαίες οικονομίες» βρήκε εφαρμογή σε πολλές περιπτώσεις κοινωνιών της προ Κολόμβου Αμερικής και της αρχαίας Μεσοποταμίας, μολονότι αμφισβητήθηκε αργότερα για την επάρκειά της.

Στο πρότυπο Ιστορικής Κοινωνιολογίας έργο του Ο Μεγάλος Μετασχηματισμός ο Πολάνυ υποστήριξε ότι η ανάπτυξη του σύγχρονου κράτους προχώρησε χέρι-χέρι με την ανάπτυξη των σύγχρονων οικονομιών της αγοράς και ότι αυτές οι δύο αλλαγές συνδέονται αναπόφευκτα στην ιστορία. Η συλλογιστική του ήταν ότι η ύπαρξη ισχυρού σύγχρονου κράτους ήταν απαραίτητη για να προωθήσει τις αλλαγές στην κοινωνική δομή που προωθούν μια ανταγωνιστική καπιταλιστική οικονομία και ότι μια καπιταλιστική οικονομία χρειάζεται ένα ισχυρό κράτος για να μετριάζει τις σκληρότερες επιπτώσεις της επέκτασής της. Για τον Πολάνυ, οι αλλαγές αυτές επιφέρουν την καταστροφή της βασικής κοινωνικής τάξης που υπήρχε καθ ‘όλη την προηγούμενη ιστορία και είναι ο λόγος που τόνισε το μεγαλείο του μετασχηματισμού.

Η εμπειρική του υπόθεση σε μεγάλο βαθμό στηρίχθηκε στην ανάλυση των νόμων Speenhamland, τους οποίους δεν θεώρησε απλώς ως την τελευταία προσπάθεια της τάξης των μεγάλων γαιοκτημόνων να διατηρήσουν το παραδοσιακό σύστημα παραγωγής και κοινωνικής τάξης, αλλά και ένα μέτρο αυτοάμυνας από την πλευρά της κοινωνίας, που μετριάζει τη διατάραξη της πιο βίαιης περιόδου οικονομικής αλλαγής. Το βιβλίο παρουσίασε επίσης την πεποίθησή του ότι η κοινωνία της αγοράς δεν είναι βιώσιμη, διότι μοιραία είναι καταστροφική για το ανθρώπινο και το φυσικό περιβάλλον .

Ο Πολάνυ ανατρέπει την ορθόδοξη φιλελεύθερη ερμηνεία για την άνοδο του καπιταλισμού, με το επιχείρημα ότι το «laissez-faire είχε προγραμματιστεί», εκτιμώντας ότι ο κοινωνικος προστατευτισμός ήταν μια αυθόρμητη αντίδραση στην κοινωνική αποδιάρθρωση που επιβάλλεται από την ανεξέλεγκτη ελεύθερη αγορά. Ισχυρίζεται ότι η κατασκευή μιας «αυτορυθμιζόμενης αγοράς» απαιτεί το διαχωρισμό της κοινωνίας σε οικονομική και πολιτική σφαίρα. Ο Πολάνυ δεν αρνείται ότι η αυτο-ρύθμιση της αγοράς συνετέλεσε στην παραγωγή «ανήκουστου υλικού πλούτου», ωστόσο επιμένει να θεωρεί πως αυτή είναι μια πολύ στενή οπτική. Από τη στιγμή που θεωρεί γη, εργασία και χρήματα ως «εικονικά εμπορεύματα» (εικονικά, διότι το κάθε ένα από αυτά διαθέτει ιδιότητες που δεν εκφράζονται στην επίσημη λογική της αγοράς) υποβαθμίζοντας την ουσία της ίδιας της κοινωνίας ανάγοντάς την στους νόμους της αγοράς.

Κάτι τέτοιο οδηγεί σε μαζική κοινωνική αποδιάρθρωση και αυθόρμητες κινήσεις από την κοινωνία για να προστατεύσει τον εαυτό της. Στην πραγματικότητα, ο Πολάνυ υποστηρίζει ότι από τη στιγμή που η ελεύθερη αγορά προσπαθεί να αποχωριστεί την δομή της κοινωνίας, ο κοινωνικός προστατευτισμός είναι μια «φυσική» και λογική αντίδραση της κοινωνίας. Είναι αυτό που ο ίδιος αποκαλεί «διπλή κίνηση». Ο Πολάνυ δεν θεωρεί πως η οικονομία είναι ένα ζήτημα ξεκομμένο από τους άλλους τομείς της έρευνας. Πράγματι, θεωρεί τα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα ως εγγενώς συνδεδεμένα. Το έργο του κλείνει με την πρόβλεψη μιας σοσιαλιστικής κοινωνίας, σημειώνοντας, «μετά από έναν αιώνα τυφλής βελτίωσης, ο άνθρωπος προχωρεί στην αποκατάσταση της κατοικίας του».

Ο Πολάνυ κάνει τη διάκριση μεταξύ των αγορών ως βοηθητικό εργαλείο για τη διευκόλυνση της ανταλλαγής των αγαθών και των κοινωνιών της αγοράς. Κοινωνίες της αγοράς είναι εκείνες όπου οι αγορές είναι ο πρωταρχικός θεσμός για την ανταλλαγή των αγαθών μέσω των μηχανισμών των τιμών. Ο Πολάνυ υποστηρίζει ότι υπήρχαν τρεις γενικές κατηγορίες οικονομικών συστημάτων πριν από την άνοδο μιας κοινωνίας βασισμένης στην ελεύθερη οικονομία της αγοράς: η αναδιανομή, η αμοιβαιότητα και η οικιακή.

Στην αναδιανεμητική οικονομία το εμπόριο και η παραγωγή ήταν επικεντρωμένη σε μια κεντρική οντότητα π.χ. ο αρχηγός της φυλής ή ο φεουδάρχης οι οποίοι αναδιένειμαν τα προϊόντα στις κοινωνίες τους.

Στην οικονομία της αμοιβαιότητας η ανταλλαγή των αγαθών βασίζεται σε αμοιβαίες ανταλλαγές μεταξύ των κοινωνικών οντοτήτων. Στο μακροεπίπεδο θα περιέχονταν η παραγωγή αγαθών για δωρεά σε άλλες ομάδες.

Στην οικιακή οικονομία η παραγωγή είναι επικεντρωμένη γύρω από την ιδιωτική οικιακή παραγωγή. Οικογενειακές μονάδες παράγουν τρόφιμα, κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα και τα εργαλεία για δική τους κατανάλωση.

Αυτές οι τρεις μορφές δεν ήταν αμοιβαία αποκλειόμενες ούτε απέκλειαν τις αγορές για την ανταλλαγή των αγαθών. Η κύρια διαφορά είναι ότι αυτές οι τρεις μορφές οικονομικής οργάνωσης είχαν ως βάση τις κοινωνικές πτυχές της κοινωνίας στην οποία λειτουργούσαν και ήταν σαφώς συνδεδεμένες με τις κοινωνικές σχέσεις. Ο Πολάνυ υποστήριξε ότι αυτές οι οικονομικές μορφές εξαρτώνται από τις κοινωνικές αρχές της Κεντρικότητας, της Συμμετρίας και της Αυτάρκειας. Οι αγορές υπήρχαν ως βοηθητική οδός για την ανταλλαγή των αγαθών, που δεν μπορούσαν να αποκτηθούν αλλιώς.

Το συνολικό έργο του Πολάνυ εντάσσεται στις θεωρητικές βάσεις του κοινωνικο-πολιτικού κινήματος για την Οικονομική Δημοκρατίας.