Monthly Archives: Ιανουαρίου 2013

ΑΝΕΡΓΙΑ ΚΑΙ ΚΡΙΣΗ – ΑΡΙΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΑ

ΑΝΕΡΓΙΑ ΚΑΙ ΚΡΙΣΗ – ΑΡΙΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΑ

Επιμέλεια: Θανάσης Τσακίρης

• Όταν ο Σερ Μάρτιν Σόρελ, διευθύνων σύμβουλος του Ομίλου WPP που είναι κολοσσιαία διαφημιστική επιχείρηση, επισκέφτηκε την Google το περασμένο φθινόπωρο, ο Λάρρυ Πέιτζ, διευθύνων σύμβουλος της Google έστειλε ένα αυτοκίνητο για να τον παραλάβει από το ξενοδοχείο Ρόουζγουντ, 20 μίλια μακριά. Μόνο που δεν επρόκειτο για ένα συνηθισμένο αυτοκίνητο. Το LEXUS SUV οδηγούσε μόνο του, δίχως οδηγό.
• Ρεκόρ ανεργίας το 2013. Τα 202 εκατομμύρια θα φθάσουν οι άνεργοι παγκοσμίως
• Το 2012, η ανεργία σημείωσε άνοδο «αφήνοντας 197 εκατομμύρια ανθρώπους χωρίς απασχόληση», δηλαδή 4 εκατομμύρια περισσότερους απ’ ό,τι το 2011 (193 εκατ.)
• Εν τω μεταξύ, καλπάζει ανεξέλεγκτη η ανεργία στην Ελλάδα.
• Αύξηση των εγγεγραμμένων ανέργων κατά 1,44% σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα και κατά 9,16% από τον Δεκέμβριο του 2011, δείχνουν τα στατιστικά στοιχεία του Οργανισμού Απασχόλησης Εργατικού Δυναμικού (ΟΑΕΔ), για τον Δεκέμβριο του 2012.
• Νέο ρεκόρ σημείωσε η ανεργία στη χώρα τον Οκτώβριο. Αυτή τη φορά σκαρφάλωσε στο 26,8% από 19,7% που ήταν τον Οκτώβριο του 2011 και 26,2% αντιστοίχως, τον Σεπτέμβριο του 2012.(ΕΛΣΤΑΤ)
• Τάσεις φυγής από την Ελλάδα έχουν οι μισοί Έλληνες από όσους βρίσκονται σε παραγωγική ηλικία. Για ποιους λόγους και πόσο έτοιμοι είναι να φύγουν στο εξωτερικό για να εργαστούν Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας του ομίλου παροχής υπηρεσιών ανθρώπινου δυναμικού «Adecco», που παρουσιάστηκε στο πλαίσιο εκδήλωσης, σχεδόν οι μισοί από τους ερωτηθέντες, το 49%, ανέφεραν ότι τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο αναζητούν εργασία στο εξωτερικό και ένα επιπλέον 3% δήλωσε ότι έχει ήδη δεχθεί σχετική πρόταση, την οποία και εξετάζει.
• Αναφερόμενοι σε άλλα μέλη του νοικοκυριού τους, 30% όσων συμμετείχαν στην έρευνα απάντησαν ότι τουλάχιστον άλλο ένα μέλος του αναζητά εργασία στο εξωτερικό.
• Με βάση τα αποτελέσματα της έρευνας, τα ισχυρότερα κίνητρα για μετακίνηση στο εξωτερικό, είναι η υψηλή ανεργία και η ύφεση. Το 36% προβάλει ως κύριο λόγο την ανεργία και την αδυναμία πρόσβασης ή επανένταξης στην αγορά εργασίας, το 29% την έλλειψη προοπτικής και μόλις το 12% τους χαμηλούς μισθούς στην Ελλάδα.
• Επίσης, το 39% δήλωσε ότι δεν εργάζεται τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο, ενώ, από το υπόλοιπο 61%, ποσοστό 48% εργάζονται με σχέση πλήρους και 13% με σχέση μερικής απασχόλησης.
• Η πλειονότητα όσων δεν εργάζονται δήλωσαν ότι βρέθηκαν εκτός αγοράς εργασίας μετά τη διακοπή της συνεργασίας τους από τον προηγούμενο εργοδότη τους, με ένα σημαντικό ποσοστό, 30%, να δηλώνουν επίσης ότι παραμένουν άνεργοι εδώ και περισσότερο από δύο χρόνια.
• Επίσης, στο ερώτημα τι έχει να τους προσφέρει η εργασία στο εξωτερικό, ποσοστό 63% απάντησαν ότι προσβλέπουν σε υψηλότερες οικονομικές απολαβές, 58% σε καλύτερη ποιότητα ζωής και 47% σε μία πιο αξιοκρατική επαγγελματική εξέλιξη. Σχετικά, με τον ελάχιστο επιδιωκόμενο μισθό, 29% του δείγματος απάντησε ότι θα μετοικούσε για ένα μισθό ύψους 2.000 ευρώ, με ποσοστό 28% να δηλώνει ότι θα μετοικούσε ακόμη και για ένα μισθό της τάξεως των 1.500 ευρώ.
• Ακόμη, σε ποσοστό 14% απάντησαν ότι αναζητούν θέσεις σχετικές με το αντικείμενό τους, 34% ότι αναζητούν μία θέση σε όσο το δυνατόν πιο συναφές αντικείμενο, ενώ 51% εμφανίζονται έτοιμοι να εξετάσουν δυνατότητες διαφορετικές από την ειδικότητά τους.
• Περισσότεροι από τους μισούς (53%) δήλωσαν ότι είναι αποφασισμένοι να φύγουν από την Ελλάδα αμέσως μόλις βρεθεί μια θέση εργασίας σε κάποια άλλη χώρα, ενώ 41% απάντησαν ότι θα μετοικήσουν μόνο στην περίπτωση που το αντικείμενο της εργασίας τούς ικανοποιεί.
• Το διαδίκτυο φαίνεται να αποτελεί την πρώτη επιλογή αναζήτησης εργασίας στο εξωτερικό.
• Το 42% των ενδιαφερόμενων πρόβαλαν ως κύριο μέσο αναζήτησης τις ιστοσελίδες επαγγελματικής δικτύωσης, το 37% δήλωσαν ότι ενημερώνονται πρωτίστως από τις ιστοσελίδες των εταιρειών του εξωτερικού που τους ενδιαφέρουν και το 33% απάντησαν ότι αντλούν τη σχετική πληροφόρηση μέσω ελληνικών ιστοσελίδων ανακοίνωσης θέσεων εργασίας που αναρτούν και αγγελίες για το εξωτερικό. Αντίστοιχα το 16% αναφέρει ότι επιλέγει για την πληροφόρησή του εταιρείες που παρέχουν υπηρεσίες ανθρώπινου δυναμικού.
• Σε ό,τι αφορά τις χώρες προορισμού, το 70% φαίνονται να προτιμούν τις ανεπτυγμένες χώρες της Ε.Ε. (Αγγλία, Γαλλία, Γερμανία κλπ), το 45% τις ανεπτυγμένες χώρες εκτός ΕΕ (ΗΠΑ, Αυστραλία κλπ), ενώ ένα 12% δείχνει να επικεντρώνει τις προσπάθειές του σε αναπτυσσόμενες χώρες εκτός ΕΕ (Μέση Ανατολή κλπ).
• Στην ερώτηση για το ποιοι είναι οι λόγοι που λειτουργούν ανασταλτικά για την αναζήτηση εργασίας στο εξωτερικό, 32% απάντησαν ότι αποθαρρύνονται λόγω των συναισθηματικών τους δεσμών με την Ελλάδα, 14% ότι δεν προχωρούν σε μια τέτοια απόφαση εξαιτίας της φροντίδας εξαρτημένων μελών (π.χ. παιδιά, ηλικιωμένοι) και 10% επειδή για την ώρα είναι ικανοποιημένοι από την επαγγελματική/οικονομική τους κατάσταση.
• Η έρευνα διεξήχθη μέσω διαδικτύου πανελλαδικά, σε δείγμα 400 ατόμων άνω των 18 ετών με τη χρήση του ερευνητικού εργαλείου Digipoll της Wizzard.

Μιλούν άνεργοι/ες
http://www.dailymotion.com/video/xwa9jx_yyyyy-yyyyyy-yyyyyyyyyyyyy_news
http://www.dailymotion.com/video/xwa8kt_yyyyyy-yyyyyyyy-yyyyyyyyyyyyy_news
http://www.dailymotion.com/video/xwa8rg_yyyyyy-yyyyyyyy-yyyyyyyyyyyyy2_news

ΠΗΓΕΣ:
Miguel Helft (2013) “Larry Page look ahead”, Περιοδικό FORTUNE (EUROPE EDITION) vol. 167, no.1, 14/1/13
http://news247.gr

Κυριακή 13 Ιανουαρίου 2012 ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΛΕΣΧΗ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ – ΤΑΧΙ (του Κάρλος Σάουρα) -ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΟΙ ΜΕ ΤΗ ΡΑΤΣΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΝΕΟΦΑΣΙΣΤΙΚΗ ΒΙΑ

ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΛΕΣΧΗ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ – ΤΑΧΙ (του Κάρλος Σάουρα) -ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΟΙ ΜΕ ΤΗ ΡΑΤΣΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΝΕΟΦΑΣΙΣΤΙΚΗ ΒΙΑ

Η ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΛΕΣΧΗ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ σας προσκαλεί στην εκδήλωση που διοργανώνει με θέμα:

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΟΙ ΜΕ ΤΗ ΡΑΤΣΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΝΕΟΦΑΣΙΣΤΙΚΗ ΒΙΑ

Θα προβληθεί η ταινία
TAXI
του Κάρλος Σάουρα (ΙΣΠΑΝΙΑ, 1996, έγχρωμη, 110΄)

Θα ακολουθήσει συζήτηση με εισηγητές τους Τασία Χριστοδουλοπούλου (δικηγόρο, πρώην μέλος του Δ.Σ. του Δικηγορικού Συλλόγου Αθήνας), Στέλιο Ελληνιάδη (δημοσιογράφο) και Νίκο Καραγιώργο (μέλος του Αντιφασιστικού Μετώπου Ηλιούπολης).

ΚΥΡΙΑΚΗ, 13 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2013 στις 8:00 μ.μ.
στην Αίθουσα πολλαπλών χρήσεων του
ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΕΞΑΓΩΓΩΝ
(Μαρίνου Αντύπα 86, Ηλιούπολη, Λεωφορείο 237 από σταθμό μετρό Δάφνης, τηλ. 2109941199, 2109914732, 6945405825
ιστοσελίδα: http://www.klh.gr, e-mail: cineclubilioupolis@gmail.com).

S0S – ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΠΟΥ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ WORKSHOP ΣΕ ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΕΟΥΣ 6 ΚΑΙ ΓΑΜΒΕΤΤΑ – Α΄ΟΡΟΦΟΣ ΤΟΥ ΚΤΗΡΙΟΥ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

Kαλησπέρα σε όλους/ες!

Σας ανακοινώνουμε ότι το αυριανό εργαστήριο
των 16:00 – 20:00 κατά τη διάρκεια του οποίου θα πραγματοποιηθεί
προβολή των ταινιών Μοντέρνοι Καιροί και Blade Runner και συζήτηση,
θα γίνει στη Θεμιστοκλέους 6 και Γαμβέττα (ανάμεσα στις οδούς Πανεπιστημίου και
Ακαδημίας), στο κτήριο του τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης, στον 1ο όροφο.

Σας παρακαλούμε θερμά στην περίπτωση που το λάβατε στείλτε μας είτε
ένα κενό e-mail είτε μια σύντομη απάντηση, ώστε να ξέρουμε ότι λάβατε
γνώση της αλλαγής.

Σας ευχαριστούμε πολύ και λυπούμαστε για την όποια αναστάτωση.

Η ομάδα έργου

ΝΑΖΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ

Ο ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΣ «ΑΓΩΝ» ΤΟΥ ΝΑΖΙΣΜΟΥ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΑΔΟΛΦΟΥ ΧΙΤΛΕΡ

του Θανάση Τσακίρη

Ας ξεκινήσουμε από το πρόγραμμα του Εθνικοσοσιαλιστικού Κόμματος της Γερμανίας (NSDAP) που ψηφίστηκε την 25η Φεβρουαρίου του έτους 1920 , δηλ. δύο μόλις χρόνια από τη λήξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου που ήταν ο φονικότερος μέχρι τότε πόλεμος στην ιστορία του ανθρωπίνου γένους. Κάτω από τις σημαίες των εθνικών κρατικών στρατών συμμετείχε η νεολαία της εποχής με σκοπό την υπεράσπιση του έθνους, κάτι που στην προνεωτερική εποχή το έκαναν ακόμη στρατοί που αποτελούνταν από μισθοφόρους ως επί το πλείστον. Το πρόγραμμα είναι εκείνο το κείμενο – συλλογικά ή ατομικά γραμμένο – που εκφράζει πεντακάθαρα τη σκέψη του Χίτλερ και των οπαδών του. Προβαίνει σε εξαιρετικά κάθετες διχοτομήσεις μανιχαϊστικού τύπου. Κορωνίδα στο πρόγραμμα του NSDAP τίθεται «το αίτημα της αυτοδιάθεσης των λαών». Η αυτοδιάθεση όμως του Γερμανικού λαού όπως τίθεται δεν έχει καμία σχέση με τα αιτήματα της πρώτης νικηφόρας αστικής επανάστασης στην ιστορία : της Γαλλικής. Ο Χίτλερ και οι ναζί ζητούν «τη συνένωση όλων των Γερμανών σε μια μεγάλη Γερμανία» . Επειδή η «μεγάλη Γερμανία» δεν προβλεπόταν να ήταν και τόσο μεγάλη ώστε να μπορεί να θρέψει όλους τους πληθυσμούς, δεδομένων δε και των καταστροφών που ο πόλεμος επέφερε στην οικονομία της χώρας, το αίτημα των ναζί ήταν «η δια του αποικισμού απασχόληση του πλεονάζοντος μέρους του πληθυσμού» . Η πρώτη εικόνα που αρχίζει να σκιαγραφείται για τους άλλους είναι ευδιάκριτη : πρόκειται για όσους δεν ανήκουν στο Γερμανικό Λαό.

Η δεύτερη σκιαγράφηση είναι μεν κάπως ασαφής αλλά είναι η αρχή των προβλημάτων που θα προκύψουν στην ιστορική πορεία: κάποιοι πλεονάζουν. Η λύση είναι ο αποικισμός, δηλαδή η κατάληψη του «ζωτικού» για τη Γερμανία χώρου της Ανατολικής Ευρώπης. Ποιοι θα υποχρεώνονταν να φύγουν ή να εξολοθρευτούν φάνηκε δύο δεκαετίες αργότερα. Από αυτό το σημείο και πέρα εικονίζεται με μεγαλύτερη ευκρίνεια ο «άλλος»: είναι όσοι δεν έχουν γερμανικό αίμα και πρέπει να ζουν ως ξένοι και να υπακούουν σε ειδική νομοθεσία «όμοια με την νομοθεσία για τους ξένους υπηκόους» και οι οποίοι κατά συνέπεια δεν μπορούν να μετέχουν στη διακυβέρνηση και στη νομοθεσία του κράτους. Η ιστορία γυρίζει πολλές σελίδες πίσω. Το μεγάλο επίτευγμα της Γαλλικής επανάστασης του 1789, η απόκτηση του δικαιώματος του πολίτη στη βάση της γέννησης σ’ ένα τόπο και της ένταξης σε ένα έθνος δεν ισχύει πια. Στη Γερμανία που διακηρύσσει την επιστροφή στο «αίμα» και στη «γη» ως κριτήριο τίθεται το jus sanguinis. Όμως η κατηγοριοποίηση δεν έχει τελειωμό. Καταδικάζεται ένα κοινοβουλευτικό σύστημα γιατί δεν λογαριάζει τους χαρακτήρες και τις ιδιοφυΐες ενώ όλοι οι υπόλοιποι είναι ύποπτοι για διαφθορά. Οι πολίτες πρέπει να εργάζονται και να ζουν και το κράτος πρέπει να τους το εγγυηθεί. Πρόκειται όμως για ένα «κράτος πρόνοιας» ιδιότυπο και ιδιότροπο. Στην περίπτωση που η εγγύηση και η διατροφή δεν αρκούν, «πρέπει εκείνοι που πλεονάζουν απ’ όσους ανήκουν σε ξένα έθνη (οι μη πολίται) να διωχθούν από το Ράιχ». Οι λέξεις αρχίζουν να αποκτούν ένα πιο βίαιο τόνο που αφήνει να εννοηθεί ότι τo ΝSDAP δεν παίζει με τα λόγια αλλά θα κάνει πράξη το πρόγραμμά του. Μπαίνει τέλος στις μεταναστεύσεις ξένων εργατών στη Γερμανία και όσοι μπήκαν μέχρι την ημερομηνία έναρξης του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου (2.8.1914) έπρεπε να «υποχρεωθούν να εγκαταλείψουν αμέσως το Ράιχ» θεωρούμενοι γενικώς ως ύποπτοι κατασκοπείας . Η συνέπεια όλων συνίσταται στο ότι το 9ο άρθρο που είναι φαινομενικά επηρεασμένο από την ιδρυτική διακήρυξη της Γαλλικής Επανάστασης να αφορά μόνο τους εξ αίματος προσδιορισμένους Γερμανούς πολίτες και να απέχει έτη φωτός από τη σύγχρονη έννοια του δικαίου. Από τη στιγμή δε που το καθήκον – και μάλιστα το πρωτεύον – του κάθε πολίτη «είναι να εργάζεται πνευματικά ή σωματικά και η δράση του «να ασκείται στο πλαίσιο του συνόλου και προς όφελος όλων» δεν αφήνεται κανένα περιθώριο για όσους αρνούνται την έννοια της εργασίας και για όσους θέλουν να εκδηλώσουν την ατομικότητά τους διαφορετικά απ’ ότι επιτάσσει η βούληση του «συνόλου». Ποιος προσδιορίζει τη βούληση του «συνόλου» ; Προς το παρόν το ζήτημα αφήνεται ανοικτό για να το λύσει αργότερα ο «φύρερ» που θα προκύψει από τις εκλογές του 1933 : δηλαδή ο Αδόλφος Χίτλερ. Συνέπεια της παραπάνω θέσης είναι η μη αναγνώριση και «η κατάργηση όλων των εισοδημάτων, που δεν προέρχονται από την εργασία» , η «δίκαια κατάσχεση όλων των πολεμικών κερδών» , η κρατικοποίηση των τραστ και η συμμετοχή (τίνος δεν διευκρινίζει το πρόγραμμα : των εργατών, των στελεχών του Κόμματος στα κέρδη των μεγάλων επιχειρήσεων) και η «δημιουργία μιας υγιούς μεσαίας τάξεως» που θα προκύψει από την «άμεση κοινοτικοποίηση των μεγάλων καταστημάτων, που θα πρέπει να νοικιασθούν με χαμηλές τιμές στους μικροεπαγγελματίες» . Η αγροτική μεταρρύθμιση επιτυγχάνεται με την «απαλλοτρίωση του εδάφους χωρίς είναι φανερό ότι «αποικισμός» και «αποζημίωση χάριν του γενικού συμφέροντος» «απαλλοτρίωση» του εδάφους πάνε μαζί : ο «άλλος», δηλαδή ο Σλάβος αγρότης που καλλιεργεί τα εύφορα χωράφια της ανατολικά της Γερμανίας Ευρώπης δεν έχει το δικαίωμα αποζημίωσης και το κόμμα νομιμοποιεί στη συνείδηση του Γερμανού της «μεσαίας τάξεως» την εξόντωση του Σλάβου αγρότη . Στην εκπαίδευση και στη δημόσια υγεία τίθεται ως στόχος η δημιουργία συνθηκών για την παραγωγή καθαρόαιμων Γερμανών ανώτερης ράτσας που από τα πρώτα τους χρόνια στο σχολείο θα μαθαίνουν την έννοια του κράτους, θα γυμνάζονται και θα αθλούνται υποχρεωτικά για άλλη μια φορά «φωτογραφίζεται» ο «άλλος» : ο αγύμναστος , ο μη αθλητικός άνθρωπος, ο μη υγιής, το «μίασμα» σύμφωνα με τη νεοελληνική ορολογία του εμφυλίου πολέμου. 21 χρόνια αργότερα όταν αρχίζει κι επίσημα ο Β΄Παγκόσμιος Πόλεμος ο «φύρερ» θα υπογράψει διάταγμα με το οποίο θα εγκλειστούν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης οι πάσχοντες από καρδιακά και πνευμονικά νοσήματα και θα εξοντωθούν. Ζητούν νόμο «κατά του συνειδητού πολιτικού ψεύδους» και «κατά της διαδόσεώς του στον τύπο» , οι εφημερίδες να εκδίδονται από Γερμανούς πολίτες στη Γερμανική γλώσσα και αυτές που προορίζονται για τους ξένους μόνο κατόπιν αδείας και σε ξένη γλώσσα : ο «ξένος» δεν πρέπει να μιλάει τη γλώσσα των καθαρόαιμων Γερμανών Αρίων.

Ο «άλλος» είναι αυτός που ασκεί δήθεν «διαφθείρουσα επίδραση» πάνω στη Γερμανική νεολαία και δεν είναι παρά ο καλλιτέχνης (ως επί το πλείστον Εβραίος ) κι ο λογοτέχνης. Επιζητείται ένας «θετικός χριστιανισμός» ως κρατική θρησκεία που «δεν θα αντιτίθεται στο αίσθημα της ηθικότητος της γερμανικής φυλής» : ο «άλλος» σκιτσάρεται καθαρά για άλλη μια φορά και δεν είναι παρά ο Εβραίος που καλλιεργεί «το ιουδαίο-υλιστικόν πνεύμα μέσα σε μας και έξω από μας». Το τελευταίο άρθρο είναι και το χαρακτηριστικότερο της αντίληψης των ναζιστών: το κράτος εναντίον της κοινωνίας των πολιτών. Να ποιος είναι ο «άλλος»: είναι ο «εχθρός λαός». Και για να μην υπάρχει καμία αμφιβολία επί τούτου οι ναζιστές ζητούν «τη δημιουργία Βουλών Επαγγελματικών που να επαγρυπνούν στη εφαρμογή των γενικών νόμων του Ράιχ» . Μέσα στο στενό αυτό πλαίσιο επιδιώκεται να ενσωματωθούν όλες οι επαγγελματικές ομάδες και εκεί να γίνεται η «διαπραγμάτευση» μακριά «από του πλήθους τη βουή».

Το 1925 ο Αδόλφος Χίτλερ τελειώνει το περίφημο «σύγγραμμα» του με τίτλο «Ο Αγών μου» στο οποίο καταγράφει με τρόπο συχνά γλαφυρό και παραστατικό τις βασικές του απόψεις και εκθέτει τους άξονες της ρατσιστικής πολιτικής φιλοσοφίας. Στο κεφάλαιο «Λαός και Ράτσα» είναι που εκθέτει τη βασική του αντίληψη για την ουσία του ανθρώπου και της κοινωνικής συγκρότησης. Για το Χίτλερ όλα τα όντα στη γη τα διέπει μια βασική αρχή : «όλα υπόκεινται σ’ έναν βασικό κανόνα σχεδόν απαραβίαστο που τους επιβάλλει η στενά καθορισμένη ανάγκη της αναπαραγωγής και του πολλαπλασιασμού κάθε ζώο δεν ζευγαρώνει παρά με το θηλυκό του ίδιου είδους». Η δυαδική αυτή λογική θα επεκταθεί παντού σε όλους τους τομείς της επιστήμης και της κοινωνίας. Εκτός από το άσπρο και το μαύρο δεν υπάρχουν ενδιάμεσα χρώματα. Εκτός από το μηδέν και το ένα δεν υπάρχουν ενδιάμεσα νούμερα , εξ ου και το σύνολο των «φυσικών αριθμών». Κάθε άλλο είναι μπάσταρδο, ανάμικτο, απροσδιόριστο, σάπιο. «Κάθε διασταύρωση δύο όντων διαφορετικής αξίας δίνει σαν καρπό ένα κατασκεύασμα κατώτερο της αξίας των γονηών». Η φύση στην πορεία της προς την τελείωση απορρίπτει αυτό το τεχνητό κατασκεύασμα που ζητάει την ένωση με την ανώτερη ράτσα αλλά δεν μπορεί και πρέπει να εμποδιστεί ώστε να πάρει τη θέση που του ανήκει, δηλαδή κοντά στα κατώτερα όντα. Ο νόμος της φύσης ευνοεί έτσι τους δυνατούς που πρέπει να κυριαρχούν. Οι αδύνατοι πρέπει να παραμεριστούν , και στην πράξη να εξοντωθούν στα κρεματόρια , για να λειτουργήσει στην εντέλειά του ο νόμος της φύσης έστω και με τη βοήθεια του μακριού χεριού της (παρά)κρατικής εξουσίας . Εξ άλλου λίγο παρακάτω γίνεται ακόμη πιο σαφής η μέθοδός του : «ο αγώνας είναι πάντα το μέσον για ν’ αναπτυχθεί η υγεία και η δύναμη αντίστασης του είδους και συνεπακόλουθα, οι συνθήκες που θα του επιτρέπουν την ρατσιστική πρόοδο. Η «ευγονική» σε όλο της το μεγαλείο, ο «επιστημονικός ρατσισμός» χωρίς αναισθητικό. Η «ρατσιστική πρόοδος» είναι το αποτέλεσμα της σοφής πρόβλεψης της φύσης : «δεν επιτρέπει αναπαραγωγή παρά στα διαλεχτά πλάσματα».

Κάντε μια στάση, λέει ο Αδόλφος, σ’ αυτή την απέραντη αμερικανική ήπειρο. Τι θα δείτε ; Οι ψεύτικοι Άρειοι έχουν αναμιχθεί με κατώτερες φυλές με αποτέλεσμα ο ίδιος ο «εκπολιτιστής λαός» να έχει εκφυλιστεί σε ένα συνονθύλευμα μεσαίων και κατώτερων φυλών : μιγάδες, ινδο-ισπανοί, ινδο-πορτογάλοι κλπ. Οι πραγματικοί άρειοι, οι original στη Βόρεια Αμερική κατέκτησαν την Άγρια Δύση χωρίς ούτε μια σταγόνα καθαρό αίμα να αναμειχθεί με σταγόνα κατωτέρων φυλών. Η Ku Klux Klan πρέπει να του ήταν οικεία. Προσοχή, όμως ! Ο κίνδυνος ελλοχεύει. Οι κατώτερες φυλές είναι πανταχού παρούσες : τα πολιτιστικά τους υποπροϊόντα μπορούν να μολύνουν τη σκέψη και η σκέψη να γίνει πράξη (στον καιρό του Αδόλφου ήταν το Χόλυγουντ των Εβραίων, η νέγρικη jazz, το swing). Ο Αιώνιος Δημιουργός όμως και θέλει και μπορεί : τον αμαρτωλό θα τον τιμωρήσει και την κοινωνία θα εξαγνίσει. Τα θύματα της λογικής αυτής ζουν ακόμη ανάμεσά μας – όσα τέλος πάντων επέζησαν. Η φύση είναι το κινούν αίτιο της ιστορίας και αν ο άνθρωπος επαναστατήσει ενάντιά της σκάβει τον ίδιο του το λάκκο. Αφού ο πόλεμος ανώτερων και κατώτερων ρατσών είναι νόμος της φύσης, τι θέλουν αυτοί οι, αφελείς το λιγότερο, ειρηνιστές και φωνασκούν άνευ νοήματος και αιτίας ; Πρόκειται για εφεύρημα των κατώτερων φυλών, λέει ο Αδόλφος, που προσπαθούν να παγώσουν, αν είναι δυνατόν, το φυσικό ρολόι της ιστορίας. Είναι τόσο αφύσικη η θεωρία αυτή που καταντάει ανόητη, γελοία και, πάνω απ’ όλα, αναποτελεσματική.

Ποιοι είναι αυτοί τώρα και με ποια προσόντα θα επιβάλλουν τις απόψεις τους στους ανώτερούς τους. Αν είναι δυνατόν ! Είναι εκ φύσεως αδύνατον να νικήσουν, όσο πολλοί κι αν είναι. Γι’ αυτό τους πρέπει βαριά κι απάνθρωπη τιμωρία. Κούνια που σε κούναγε Αδόλφε μου ! «Ορισμένες ιδέες είναι δεμένες με την ύπαρξη ορισμένων ατόμων». Ο Αδόλφος παριστάνει τον τιμητή των ειρηνιστών καταφεύγοντας σε σοφιστείες του στυλ «πραγματικά η ειρηνιστική ιδέα κι ο ανθρωπισμός είναι ίσως μια υπέροχη θεωρία κι ο ανθρωπισμός είναι ίσως μια υπέροχη θεωρία όταν θάχει κατακτηθεί ο κόσμος και θάχει υποταχτεί στον ανώτερο άνθρωπο». Καλώς τονε κι ας άργησε ! Ο Αδόλφος ζωγραφίζει το θρόνο του και τη μελλοντική κοινωνία του : Pax Germanica. «Πρώτα απ’ όλα αγώνας», λέει, «και μετά ίσως ο φιλειρηνισμός». Βέβαια, όταν οι πάσης φύσεως «άλλοι» εξαλειφθούν από προσώπου γης η ειρήνη του νεκροταφείου θα έχει επικρατήσει. Η ηθική θεωρία του Αδόλφου θα έχει κυριαρχήσει στα μυαλά των εκλεκτών ρατσών και θα έχει εκλείψει «ο σκοταδισμός και το χάος». Και για νάρθουμε στο «επιστημονικό και μεθοδολογικό ψητό» : ο Αδόλφος κλείνει πονηρά το μάτι σε όλους τους καθαρόαιμους Ευρωπαίους Αρίους. Ξέρετε, τους λέει, ότι εσείς είσαστε οι εκλεκτοί τελικά ; Είστε αυτοί που αναγνώρισαν πεντακάθαρα τους «χαλκέντερους νόμους της φύσης». Και ξέρετε τι κάνατε ; Φτάσατε, αγνοώντας αυτές τις υστερικές κραυγές των αντιπροσώπων των κατωτέρων φυλών περί ισότητας, ειρήνης και τα τοιαύτα, «στην ανώτατη υπαρξιακή στάθμη». Και τώρα που φτάσατε εκεί που φτάσατε, για αναλογιστείτε : κάποιοι άλλοι πριν από σας, σκεφτήκανε για σας. Ανακαλύψανε κάποιους φυσικούς νόμους που σήμερα πια είμαστε σε θέση να τους διατυπώσουμε με πιο ξεκάθαρο τρόπο. Ξεφυλλίστε τις σελίδες του «Πνεύματος των Νόμων» που έγραψε 150, και βάλε, χρόνια πριν ένας άλλος δικός μας, ο Βαρόνος Μοντεσκιέ. Να θα δείτε αυτά που σας λέω εγώ με άλλη μορφή και άλλα λόγια. Εγώ σας λέω ότι το έδαφος ασκεί επίδραση πάνω στις ράτσες, πάνω στους ανθρώπους και στις πράξεις τους. Αυτός σας λέει το ίδιο με πιο επιστημονικό τρόπο : «οι νόμοι στη σχέση τους με τη φύση του κλίματος» . Η κεντρική ιδέα του εκ Γαλλίας φίλου μας : «αν αληθεύει ότι ο χαρακτήρας του πνεύματος και τα πάθη της καρδιάς είναι άκρως διαφορετικά στα διάφορα κλίματα, οι νόμοι πρέπει να είναι σχετικοί με τη διαφορά αυτών των παθών και με η διαφορά των χαρακτήρων». Τι σας λέει με λίγα λόγια ο Βαρόνος ; Ότι ο ψυχρός αγέρα που φυσάει στις στέγες των σπιτιών του βορρά φτιάχνει ρωμαλέους ανθρώπους με ισχυρή καρδιά. Ότι, αντίθετα, η ζέστη και η υγρασία των εδαφών του νότου κάνουν τους ανθρώπους νωθρούς και, συνεπώς, δειλούς, ιδιότητα που και λεκτικά δεν απέχει και πολύ από τη λέξη δούλος. Να το κλειδί της ανάλυσης. Συνεχίζουμε ακάθεκτοι έχοντας ως μπούσουλα το κλίμα : «στις ψυχρές οι άνθρωποι έχουν λιγότερη ευαισθησία απέναντι στις απολαύσεις, στις εύκρατες χώρες θα έχουν μεγαλύτερη, ενώ στις θερμές χώρες θα έχουν άκρα ευαισθησία». Η όπερα η Αγγλική διαφέρει από την Ιταλική. Οι άνθρωποι του βορρά ερωτεύονται διαφορετικά από τους Λατίνους εραστές. Κι επειδή ο έρως είναι αυτό το στοιχείο που ενώνει οι Νότιοι έχουν πιο ανεπτυγμένη την αίσθηση του «έρωτα για τον έρωτα» , ενώ οι Βόρειοι … «καλά κρασιά». Ο Νότος είναι, ως εκ τούτου, γεμάτος πάθη, σε αντίθεση με το Βορρά που είναι γεμάτος λογική. Ο Νότος έχει πλήθος εγκλημάτων πάθους ενώ ο Βορράς ξεχειλίζει από αρετή, ειλικρίνεια και παρρησία. Στο Νότο είναι στο μυαλό νωθροί και υπακοή έχουν περισσή. Στο Βορρά η ψυχή σφύζει από ενέργεια και του Βορείου ανθρώπου ο τράχηλος ζυγόν δεν υποφέρει. Ο φίλος μας ο Μοντεσκιέ, κοσμογυρισμένος καθώς ήταν, μάζεψε του κόσμου τις πληροφορίες. Οι Ινδίες, όπως ξέρετε ίσως, είναι μια «γη ποτισμένη με ιδρώτα». Αυτός ο ιδρώτας αντιπροσωπεύει, κατά την άποψή του, όχι μόχθο αλλά δειλία. Οι Ινδοί έχουν σαν θετικό ισοδύναμο τη φαντασία και αυτή η φαντασία είναι που τους κάνει να υποφέρουν ακόμη και το θάνατο. Αυτός είναι και ο λόγος που ζουν εκτός τόπου και χρόνου και που οι Βρετανοί τους έχουν υποδουλώσει. Δεν δίνουν μάχες και επιμένουν να ζουν σε μια κατάσταση νιρβάνα έχοντας αφήσει τους κατακτητές να κερδίζουν σε βάρος τους. Τι τους χρειάζεται για να στρώσουν έτσι που είναι στραβό το … κλίμα ; Νομοθέτης σοφός. Να τι τους χρειάζεται. «Όσο πιο εύκολα συγκινείται κανείς, τόσο πιο πολύ επιβάλλεται να διαπαιδαγωγηθεί κατάλληλα, ώστε να μην υπακούει σε προλήψεις και να οδηγείται από το Λόγο». Τελικά από δω το είχε, από ‘κει το είχε στο ρατσισμό τελικά κατέληξε. Ο «άλλος» του Μοντεσκιέ είναι αυτός ο δειλός, ο προληπτικός, ο νωθρός, ο κουτοπόνηρος και, σε τελευταία ανάλυση, δουλοπρεπής Ασιάτης ή Αφρικανός που εύκολα συγκινείται και εύκολα παρασύρεται. Γι’ αυτό και πρέπει να εκπολιτιστεί δια της βίας, πρέπει να του ελέγξουμε το μυαλό, να του επιβάλλουμε τη δική μας σκέψη, το δικό μας Λόγο. Εμείς οι Ευρωπαίοι, οι ορθολογιστές, οι μυαλωμένοι, που διαθέτουμε το κατάλληλο γεω-κλιματικό περιβάλλον που μας ωθεί στα γράμματα και τις τέχνες, που μας προτρέπει να είμαστε μετριοπαθείς, να ζούμε σε μεσαίου μεγέθους μοναρχίες με καθεστώτα «ελέγχου και ισορροπιών» , που, τέλος πάντων, έχουμε να δείξουμε κι έναν Παρθενώνα. Η επιστήμη να είναι καλά και θα μας βοηθάει να ανακαλύπτουμε το αίτιο και το αιτιατό, τους σιδερένιους νόμους της φύσης και τις μεθόδους τιμωρίας των «άλλων, των παραβατικών, των επαναστατών, των αιρετικών», δηλαδή των «εξ’ από ‘δώ». Τελικά όλα όσα λέμε μπορεί και να μην ισχύουν. Ο Μοντεσκιέ μπορεί όλα αυτά να τα έγραφε όχι γιατί τα πίστευε αλλά για να ωθήσει, με το ιδιότυπο χιούμορ του, τους νομοθέτες στο να σκεφτούν ωριμότερα τα πράγματα και να φτιάξουν καλούς νόμους για το καλό των λαών και των εθνών. Ο Χίτλερ πάλι μπορεί να μην επεδίωκε όσα να του καταλογίζουν και απλώς να προειδοποιούσε για τους κινδύνους που ελλοχεύουν από την αλόγιστη χρήση των πορισμάτων των φυσικών επιστημών στις κοινωνικές επιστήμες. Και τότε ίσως η λεζάντα στην ιστορική εικόνα να έγραφε «τα πρόσωπα και τα γεγονότα που αναφέρονται στην ιστορία αυτή είναι εντελώς φανταστικά και δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα». Δεν θα χρειαζόταν ούτε η φιλόσοφος Χάνα Άρεντ να αναρωτιόταν φωναχτά τι γυρεύει «ο Άιχμαν στην Ιερουσαλήμ» ούτε ο ηθοποιός Λίαμ Νήσον να κατάρτιζε κάποιες πασίγνωστες «λίστες».H σημερινή κατάσταση, όμως, μας επιβάλλει ένα καθήκον : το αυγό του φιδιού πρέπει να τσακιστεί. Μόνο που θέλει θεωρητική και πολιτική επαγρύπνηση. Η ιστορία, είπε ένας γέρος Γερμανοεβραίος ονόματι Καρλ Μαρξ, επαναλαμβάνεται σαν φάρσα. Μπορεί και να διαψευστεί αρνητικά, μπορεί να διαψευστεί και θετικά. Είναι στο χέρι μας.

ΟΙ ΜΟΝΤΕΡΝΟΙ ΚΑΙΡΟΙ ΤΟΥ ΤΣΑΡΛΙ ΤΣΑΠΛΙΝ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΜΕΤΑΜΟΝΤΕΡΝΟΙ ΚΑΙΡΟΙ;

ΟΙ ΜΟΝΤΕΡΝΟΙ ΚΑΙΡΟΙ ΤΟΥ ΤΣΑΡΛΙ ΤΣΑΠΛΙΝ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΜΕΤΑΜΟΝΤΕΡΝΟΙ ΚΑΙΡΟΙ;
Ορισμένες παρατηρήσεις του Θανάση Τσακίρη

Η ταινία «Μοντέρνοι Καιροί» του Τσάρλι Τσάπλιν καταπιάνεται με την απανθρωπιά και την αποκτήνωση που αποτελεί επίπτωση μιας μονοδιάστατης αντίληψης και πρακτικής για την βιομηχανική πρόοδο και με τον αγώνα του «απλού ανθρωπάκου» -της πόλης κυρίως – να μπορέσει να κρατηθεί στη δουλειά του ή να βρει μια όποια απασχόληση έστω για να κρατηθεί στη ζωή σε χαλεπούς οικονομικά καιρούς. Η ιστορία της ταινίας εκτυλίσσεται στη δεκαετία του 1930 όταν η οικονομική κρίση μετά το κραχ του Χρηματιστηρίου το 1929 έχει στείλει δεκάδες εκατομμύρια εργαζόμενους στην ανεργία, οικογένειες δίχως στέγη, ανθρώπους χωρίς ελπίδα να γίνονται υποψήφια τιμημένα θύματα του επερχόμενου Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Ο «αλητάκος» του Τσάπλιν μπορεί να περνά άσκοπα τις μέρες του στη δουλειά του εργοστασίου σφίγγοντας βίδες στην αλυσίδα συναρμολόγησης αλλά μπορεί να είναι ένας σημερινός μερικής απασχόλησης ή/και προσωρινός συμβασιούχος ή ενοικιαζόμενος (αμφότερων των φύλων) που δουλεύει σε τηλεφωνικό κέντρο, σε κουβούκλιο εργασίας μιας τράπεζας ή μιας ασφαλιστικής εταιρείας, στις εργολαβικές εταιρείας καθαριότητας, σε delivery ή ψησταριά και αλλού στο πεδίο της μεταμοντέρνας κατάστασης που δημιουργεί τον «Τέταρτο Κόσμο» στον Πρώτο.

Ο Τσάπλιν φοβόταν, λένε ορισμένοι κριτικοί της εποχής του, ότι ο «Αλητάκος» δεν θα γινόταν αποδεκτός από το κοινό που κατέκλυζε τις κινηματογραφικές αίθουσες για να απολαύσει τα κατορθώματά του αν άκουγε τη φωνή του. Άλλοι του καταλόγισαν ότι φοβόταν την πρόοδο που έφερνε ο ομιλών κινηματογράφος κατατάσσοντάς τον σε «συντηρητικής αντίληψης» κύκλους, παρ’ όλο που επί Μακαρθισμού κλήθηκε να απαντήσει για τις «ανατρεπτικές» ιδέες του. Στο φιλμ, όμως, υπάρχουν στοιχεία ομιλούντος κινηματογράφου (όπως οι διαταγές, το τραγούδι στο κλαμπ) και παρήχθησαν ήχοι με εντελώς «πρωτόγονα» και απλά μέσα, τεχνική που ζήλεψαν ακριβοπληρωμένα τεχνικά συνεργεία του Χόλυγουντ μερικές δεκαετίας αργότερα. Σήμερα η μάχη τεχνοφοβικών και τεχνοφρικιών συνεχίζεται με αμείωτη ένταση σε όλους τους τομείς στο πλαίσιο μιας «μεταβιομηχανικής κοινωνίας».

Η ταινία είχε σημαντική επίδραση στη γνώση που είχαν οι άνθρωποι για τον κόσμο που τους περιβάλλει. Για παράδειγμα, μετά από λίγο ανακαλύφθηκε ότι τα εργοστάσια δίπλα στο ποτάμι της Νότιας Καλιφόρνιας στην όχθη του οποίου στήσανε το φτωχό σπιτικό τους το ζεύγος των «αλητάκων» ήταν αυτά της Φορντ και της Έντισον. Ήταν, δηλαδή, η επιχείρηση που υιοθέτησε την αλυσίδα παραγωγής και τις αρχές της «επιστημονικής διοίκησης» του τεϊλορισμού. Έτσι, η κριτική του Φορντισμού είναι παραπάνω από συμβολική.

Όπως επισημαίνει η εφημερίδα “Charleston Daily Mail” της Δυτικής Βιρτζίνια με αφορμή την ψηφιακή επεξεργασία της ταινίας και την κυκλοφορία της σε DVD: «Αυτή η ταινία του 1936 μιλά για τις ταραχές, την ανεργία, τα ναρκωτικά τις απεργίες και τα λοκ-άουτ, τη φτώχεια, την τυραννία της μηχανής, την απανθρωπιά των εργασιακών χώρων. Και ταυτιζόμαστε με αυτόν τον τυπάκο που, κατά κάποιο τρόπο αποτελεί το αδούλωτο πνεύμα της ανθρωπότητας». Στη σημερινή εποχή των «μετά» με ποιον «αλητάκο» θα ταυτιστούμε;

«Ακαδημία Πλάτωνος» Πρόγραμμα Ενηλίκων: Εργαστήριο μαθήματος Σάββατο 12/1/2013

16:00-20:00: εργαστήρι ενότητας 1.1: Φιλοσοφία, Οικονομία και Πολιτική: αντινομίες και προοπτικές, Κωνσταντίνος Κανελλόπουλος, Αθανάσιος Τσακίρης, Ευθύμης Παπαβλασόπουλος δράση εργαστηρίου: προβολή ταινιών και συζήτηση σχετική με τα θέματα των ταινιών.

1. Μοντέρνοι Καιροί
Σκηνοθεσία
Τσάρλι Τσάπλιν

Παραγωγή
Τσάρλι Τσάπλιν

Σενάριο
Τσάρλι Τσάπλιν

Πρωταγωνιστές
Τσάρλι Τσάπλιν
Paulette Goddard
Henry Bergman
Stanley Sandford
Chester Conklin

Πρώτη προβολή
5 Φεβρουαρίου 1936 (ΗΠΑ)

Μουσική
Τσάρλι Τσάπλιν

Διάρκεια
87 λεπτά

Λεπτομέρειες: http://www.cine.gr/film.asp?id=703321

2. Blade Runner

Σκηνοθεσία
Ridley Scott

Παραγωγή
Μάικλ Ντήλι – Ρίντλεϊ Σκοτ

Σενάριο
Χάμπτον Φέιντσερ – Ντέιβιντ Πηπλς

Μουσική
Βαγγέλης Παπαθανασίου (Vangelis)

Παίζουν
Harrison Ford, Rutger Hauer, Sean Young, Edward James Olmos

Κυκλοφορία
1982

Διάρκεια
112′

Λεπτομέρειες: http://www.videolesxi.gr/index.php?view_option=viewsp&for_sale=0&id=6458&adult=0

ΑΛΛΟΤΡΙΩΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΞΕΝΩΣΗ

ΑΛΛΟΤΡΙΩΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΞΕΝΩΣΗ.

του ΘΑΝΑΣΗ ΤΣΑΚΙΡΗ

Σημαντικό πρόβλημα σε μια παγκόσμια οικονομία είναι η αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας γραφείου και μαζικής ένταξης στην παραγωγική διαδικασία των προϊόντων και των διαδικασιών της νέας τεχνολογίας της πληροφορικής που αενάως ανανεώνεται με αποτέλεσμα τη συνεχή μείωση των θέσεων εργασίας και τις μαζικές απολύσεις, που αφενός θυμίζει την κατάσταση του 19ου αιώνα και αφετέρου μας δείχνει ότι η τάση της εποχής αυτής είναι αντίστροφα με την βιομηχανική εποχή να αποκοινωνικοποιείται η εργασία. Η αλλοτρίωση/αποξένωση των εργαζομένων στη «δικτυακή κοινωνία» είναι προϊόν της «εξατομίκευσης της εργασίας» καθώς η δικτυακή εργασία και εξατομικευτική λογική της αφήνει τους εργαζόμενους μόνους με τους εαυτούς τους. Αν είναι ισχυροί οι εργαζόμενοι δεν έχουν προβλήματα ιδιαίτερα αλλά γίνεται δραματική η κατάσταση όταν δεν διαθέτουν τις κατάλληλες δεξιότητες ή πέφτουν σε ορισμένες από τις παγίδες του συστήματος (ασθένεια, εθισμοί, ψυχολογικά προβλήματα, έλλειψη στέγασης, ή ασφάλισης υγείας).[1]
Ως αλλοτρίωση ή αποξένωση νοείται να είναι κανείς σε απόσταση από κάτι, σε αντίθεση με κάτι ή σε μια προβληματική σχέση με κάτι. Ο Μαρξ στα πρώιμα γραπτά του διατύπωνε μια σημασία της λέξης «αλλοτρίωση». Σύμφωνα, λοιπόν, με τον Μαρξ, όταν λέμε ότι είμαστε αλλοτριωμένοι ή αποξενωμένοι αυτό σημαίνει πως ότι δεν έχουμε μια κατάλληλη σχέση ως προς ορισμένα προϊόντα, δραστηριότητες, ανθρώπους ή χαρακτηριστικά στοιχεία της ζωής μας. Έτσι, ουσιαστικά αισθανόμαστε ανικανοποίητοι και δεν είμαστε ευτυχισμένοι. Το να πετύχουμε τους στόχους μας, τις επιδιώξεις μας και τις επιθυμίες μας σημαίνει ότι βρισκόμαστε σε μια αρμονική σχέση ως προς αυτά τα πράγματα.
Κατά τον Μαρξ το πρωταρχικό γνώρισμα της ανθρώπινης ζωής είναι η «παραγωγική δραστηριότητα». Τα ανθρώπινα όντα είναι, κατά τον Μαρξ, τα κατ’ εξοχήν όντα που πρέπει να είναι παραγωγικά, που πρέπει να συνεργάζονται και να αλληλεπιδρούν με τη φύση και τα άλλα ανθρώπινα όντα ώστε να δημιουργούν πράγματα και καταστάσεις για να επιφέρουν αλλαγές στον κόσμο που μας περιβάλλει. Το ειδικό χαρακτηριστικό που αποτελεί την «πεμπτουσία» των ανθρώπινου είδους είναι η παραγωγική ικανότητά του. Έτσι, το να αποξενωνόμαστε από τις είδος μας σημαίνει να απομακρυνόμαστε από τη θεμελιώδη φύση μας ως παραγωγικά όντα. Η παραγωγική ικανότητα των ανθρώπων είναι αναγκαία για την επιβίωση του ανθρώπινου είδους. Για τους ανθρώπους, η παραγωγή είναι ουσιαστικά ικανοποίηση. Ουσιαστικά, η παραγωγή είναι κοινωνική δραστηριότητα. Επιπλέον, σε αντίθεση με τα ζώα, μπορούμε να κάνουμε επιλογές σχετικά με το τι παράγουμε και πώς το παράγουμε. Αυτό είναι σημαντικό γιατί αυτή η ικανότητα μας καθιστά ικανούς να να επιλέγουμε ποιο θα είναι το είδος της ατομικής, πολιτικής και κοινωνικής ζωής να ζήσουμε.

Ο Μαρξ θεωρεί ότι το χαρακτηριστικό της ανθρώπινης φύσης είναι ότι οι άνθρωποι απολαμβάνουν την εργασία που τους προκαλεί και τους κινητοποιεί να δημιουργούν, ολοένα και πιο αποτελεσματικά, περισσότερα και καλύτερα προϊόντα. Όταν οι άνθρωποι είναι σε θέση να κάνουν μια τόσο ωραία δουλειά θα την προτιμήσουν από τη σχόλη. Όμως, στον καπιταλισμό τα πράγματα δεν είναι τόσο ιδανικά. Αντιθέτως, η εργασία θεωρείται αναγκαιότητα και αγγαρεία. Οι εργαζόμενοι δεν είναι ελεύθεροι συνειδητοί κοινωνικοί παραγωγοί αλλά εξαναγκάζονται να δουλεύουν σε δουλειές που δεν τους ευχαριστούν και δεν τους ικανοποιούν και τους φέρνουν σε σύγκρουση με άλλους ανθρώπους. Έτσι, η αλλοτρίωση των εργαζομένων παίρνει τέσσερις μορφές: 1) αποξένωση από τα προϊόντα που παράγουν, 2) αποξένωση από την ίδια την παραγωγική τους δραστηριότητα, 3) απομάκρυνση από την ανθρώπινη ουσία και 4) αποξένωση από τους άλλους ανθρώπους.

O Ούγγρος Μαρξιστής Γκέοργκ Λούκατς εισήγαγε την έννοια της ολότητας στη μαρξιστική θεωρία καθώς και την έννοια της πραγμοποίησης. Αναθεώρησε κατά κάποιο τρόπο την κυρίαρχη αντίληψη για τη μαρξιστική θεωρία καθώς υποβάθμισε τον οικονομικό ντετερμινισμό και ανέδειξε εκείνες τις πλευρές του έργου του Μαρξ που αφορούν την αλλοτρίωση και τον εμπορευματικό φετιχισμό αλλά και του Μαξ Βέμπερ για τον εξορθολογισμό. Τόνισε ότι ο αγώνας αφορά το μετασχηματισμό των κοινωνικών σχέσεων και ειδικότερα αυτών μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας που γίνονταν αντιληπτές ως σχέσεις μεταξύ πραγμάτων.

Η αλλοτρίωση, όμως, σύμφωνα με τον Μαρξ, φαίνεται να είναι κοινό χαρακτηριστικό κάθε μορφής μισθωτής εργασίας στον καπιταλισμό. Το ερώτημα που τέθηκε με την κατάργηση ή μείωση των παλιών μορφών εργασίας των τεχνιτών και την ανάπτυξη του εργοστασιακού συστήματος παραγωγής και της τεχνολογικής καινοτομίας είναι το κατά πόσο ορισμένα επαγγέλματα διακρίνονται από την τάση αυτή περισσότερο ή λιγότερο από άλλα. Αυτή η σκέψη οδήγησε έναν άλλο κοινωνιολόγο της εργασίας να εξερευνήσει ορισμένες περιπτώσεις και να ανακαλύψει ότι, όντως, υπάρχουν επαγγέλματα που διαφοροποιούνται από άλλα ανάλογα με το βαθμό αλλοτρίωσης και αποξένωσης. Αρχικά ο Melvin Seeman προσπάθησε να κατασκευάσει ορισμένες μετρήσιμες έννοιες για την αλλοτρίωση:[2]
1. Αίσθηση αδυναμίας (powerlessness), δηλαδή η αίσθηση που έχει κανείς πως δεν ασκεί παρά ελάχιστο έλεγχο σε όσα συμβαίνουν γύρω του: «Ό,τι κι αν κάνω, δεν βλέπω διαφορά»
2. Αίσθηση ανομίας/έλλειψης κανόνων (normlessness), δηλαδή χρήση κοινωνικά μη αποδεκτών μέσων επίτευξης στόχων: «Το να είσαι ‘καλός’ δεν ωφελεί πια», «Οι ωραίοι είναι πάντα τελευταίοι»”
3. Αίσθηση απουσίας νοήματος (meaninglessness), αίσθηση αδυναμίας κατανόησης των προσωπικών και των κοινωνικών υποθέσεων: «Δεν καταλαβαίνω τίποτε πια» «Και ποιο είναι το νόημα όλων αυτών;»
4. Πολιτισμική αποξένωση (cultural estrangement), δηλαδή απόρριψη των ισχυουσών αξιών και προτύπων: «Οι πολιτισμικές αξίες μου δεν είναι δικές μου» «Και τι πάει να πει ‘επιτυχία’ στο κάτω-κάτω της γραφής;»
5. Αυτό-αποξένωση (self-estrangement), ενασχόληση με δραστηριότητες χωρίς ουσιαστική ανταμοιβή και ικανοποίηση: «Η δουλειά μου δεν μου λέει πολλά πράγματα» Αυτά που μαθαίνω στο σχολείο είναι άσχετα»
6. Κοινωνική απομόνωση (social isolation), δηλαδή αίσθηση αποκλεισμού ή απόρριψης: «Είμαι μόνος» «Δεν κολλάω με τους άλλους» «Κανείς δεν με επισκέπτεται πια»
.
Στους χώρους δουλειάς επικρατούν η αίσθηση αδυναμίας και η αυτοαποξένωση, όπως έχουν δείξει έρευνες του Seeman. Η έντονη ικανοποίηση τείνει να σχετίζεται θετικά με το ουσιαστικό ενδιαφέρον που προκαλεί η εργασία, το βαθμό ελέγχου πάνω στην εργασία, τα επίπεδα αμοιβών και οικονομικής ασφάλειας και με τις ευκαιρίες κοινωνικής συνεργασίας και διάδρασης. Οι άνθρωποι που νοιώθουν ότι ελέγχουν την εργασία τους τείνουν να είναι λιγότερο αυταρχικοί, λιγότερο αυτό-επικριτικοί, λιγότερο μοιρολατρικοί και λιγότερο κομφορμιστές από πλευράς ιδεών ενώ έχουν περισσότερη αυτοπεποίθηση και πιο υπεύθυνοι από πλευράς ηθικότητας.[3] Τη δουλειά του Seeman ανέλαβε να προωθήσει ο R. Blauner επιχειρώντας να συνδέσει διαφορετικές μορφές και βαθμούς αλλοτρίωσης με διαφορετικά επαγγέλματα και κλάδους.[4]

Ερεύνησε τέσσερις κλάδους παραγωγής και τη συσχέτιση της εξαρτημένης μεταβλητής της αλλοτρίωσης με την ανεξάρτητη μεταβλητή που είναι η τεχνολογία. Έτσι, διαπίστωσε ότι στην βιομηχανία των εκτυπώσεων η βιοτεχνική τεχνολογία που χρησιμοποιείτο έδινε τη δυνατότητα στους τυπογράφους να συνεργάζονται με τους συναδέλφους τους σε ομάδα τεχνιτών που ξεκινούσαν την επαγγελματική τους καριέρα από νεαρή ηλικία. Στην κλωστοϋφαντουργία η τεχνολογία ήταν κάπως περίπλοκη και οι εργάτες έπρεπε να έχουν κάποιες δεξιότητες χειρισμού τους. Οι εργάτες στις αυτοκινητοβιομηχανίες ήταν πολύ διαφορετική περίπτωση από πλευράς κοινωνικών εμπειριών. Η έλλειψη απαιτήσεων σε δεξιότητες οδηγούσε στη συγκρότηση ενός σώματος εργατών που δεν διέθεταν παρά ελάχιστες δυνατότητες εργασιακής αυτονομίας, όπως οι τυπογράφοι. Βρίσκονταν στο έλεος των ρυθμών της αλυσίδας παραγωγής. Τέλος, στη χημική βιομηχανία η καινοτομική τεχνολογία απαιτεί έναν υψηλό βαθμό ατομικής ευθύνης από τον εργαζόμενο ενώ οι συνήθως ευνοϊκές οικονομικές συνθήκες για την ευημερία του κλάδου (επέκταση αγορών και προϊόντων, υψηλή κερδοφορία) δημιουργούσαν συχνά υψηλό βαθμό ικανοποίησης από την άποψη των μισθολογικών και ασφαλιστικών διεκδικήσεων. Έτσι, δημιούργησε τον παρακάτω πίνακα:[5]

Αλλοτρίωση Ορισμός/Βασικά μέτρα Μη αλλοτρίωση
Αίσθηση αδυναμίας (powerlessness) Έλλειψη ελευθερίας και ελέγχου / ελευθερία φυσικής και κοινωνικής κίνησης Ελευθερία και έλεγχος
Αίσθηση απουσίας νοήματος (meaninglessness) Έλλειψη κατανόησης και σκοπού / υποδιαιρεμένα και περιορισμένα εργασιακά καθήκοντα Κατανόηση και σκοπός
Κοινωνική απομόνωση Έλλειψη αίσθησης του ανήκειν και αναγνώρισης-ταύτισης Ανήκειν και ταυτότητα
Αυτο-αποξένωση (self-estrangement) Έλλειψη συμμετοχής και εκπλήρωσης/εργαλειακή στάση και βαρεμάρα Συμμετοχή και αυτοέκφραση

Έτσι, λοιπόν, σχέση αιτίου (τύπου τεχνολογίας) και αιτιατού (μορφή αλλοτρίωσης) παρεμβαίνουν τρεις μεταβλητές. Πρώτα απ’ όλα, οι διαφορές στην κατανομή της εργασίας ή στην έκταση της υποδιαίρεσης των εργασιακών καθηκόντων. Δεύτερη μεταβλητή είναι ο τρόπος κοινωνικής οργάνωσης, κατά πόσο, δηλαδή, ένας κλάδος οργανώνεται σε παραδοσιακή (προσωπικοί δεσμοί) βάση ή σε γραφειοκρατική (απρόσωποι δεσμοί) βάση. Τρίτη μεταβλητή είναι η οικονομική δομή ενός κλάδου και ιδιαίτερα η οικονομική επιτυχία ή αποτυχία του. Ο παρακάτω πίνακας[6] δείχνει αυτό το σχήμα των μεταβλητών:

Ανεξάρτητη μεταβλητή > Παρεμβάλλουσες μεταβλητές > Εξαρτημένη μεταβλητή
Τεχνολογία > Καταμερισμός εργασίας
Κοινωνική οργάνωση
Οικονομική δομή > Αλλοτρίωση

Ο παρακάτω πίνακας δίνει τη συσχέτιση του τύπου τεχνολογίας με το βαθμό αλλοτρίωσης:[7]

Βαθμός αλλοτρίωσης (εξαρτημένη μεταβλητή)
Τύπος τεχνολογίας (ανεξάρτητη μεταβλητή) Αίσθηση αδυναμίας (powerlessness) Αίσθηση απουσίας νοήματος (meaninglessness) Κοινωνική απομόνωση Αυτο-αποξένωση (self-estrangement)
Βιοτεχνική τεχνολογία (τυπογραφία) Χαμηλή Χαμηλή Χαμηλή Χαμηλή
Μηχανική εργασία (κλωστοϋφαντουργία νοτίων ΗΠΑ) Υψηλή Υψηλή Χαμηλή Υψηλή
Αλυσίδα παραγωγής (αυτοκινητοβιομηχανία) Υψηλή Υψηλή Υψηλή Υψηλή
Τεχνολογία διαδικασιών (χημική βιομηχανία) Χαμηλή Χαμηλή Χαμηλή Χαμηλή

Οι τυπογράφοι ίσως είναι οι πιο ικανοποιημένοι από όλους τους παραπάνω κλάδους. Η βιοτεχνική τεχνολογία τους συνδυάζεται με ευνοϊκές οικονομικές συνθήκες και παραδοσιακά ισχυρές συνδικαλιστικές οργανώσεις. Είναι σχετικά ειδικευμένοι μετά από μακρόχρονη μαθητεία συχνά στον ίδιο το χώρο εργασίας που είναι μικρός σε μέγεθος. Ως αποτέλεσμα οι εργάτες αυτοί θεωρούν ότι η δουλειά τους έχει νόημα, είναι πρόκληση για συμμετοχή στο σχεδιασμό και την εφαρμογή της, και έτσι ταυτίζονται με το επάγγελμα. Οι κλωστοϋφαντουργοί δεν έχουν ιδιαίτερη εξειδίκευση και δεξιότητες, η δε δουλειά τους είναι ανιαρή και μη ενδιαφέρουσα. Στις μικρές κοινότητες των Νότιων Πολιτειών των ΗΠΑ όπου έγινε η έρευνα του Blauner η ενασχόληση με τις οικογενειακές και τις ενοριακές υποθέσεις αντιστάθμιζε τη ρουτίνα της εργασιακής δραστηριότητας στα εργοστάσια και την έλλειψη συνδικαλιστικής κίνησης.[8] Το αρχέτυπο της κοινωνιολογίας για την αλλοτρίωση ήταν πάντοτε οι εργάτες της αυτοκινητοβιομηχανίας. Η εργασία στην αλυσίδα παραγωγής αφορά μια σειρά έντονα συγχρονισμένων απλών επαναλαμβανόμενων καθηκόντων ο ρυθμός των οποίων καθορίζεται από τρίτους. Η εργασία αυτή ουσιαστικά απαιτεί καλή σωματική κατάσταση αλλά δεν έχει διανοητικές απαιτήσεις. Η τυποποίηση, η γραφειοκρατική οργάνωση λήψης και εκτέλεσης αποφάσεων, το μεγάλο μέγεθος των εργοστασιακών εγκαταστάσεων, η ομογενοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού, οι περιορισμένες ευκαιρίες προαγωγής, και η εξατομίκευση των καθηκόντων αποτελούν σημαντικότατους παράγοντες πρόκλησης της τέλειας αλλοτρίωσης, αποξένωσης και απομόνωσης. Οι απαιτήσεις αυτές έχουν δεν έχουν ως αποτέλεσμα μόνο τη μονοτονία και την άκρως λεπτομερειακή οργάνωση της παραγωγής αλλά την ανάπτυξης μιας εντελώς εργαλειακής αντίληψης για τη δουλειά. Οι εργαζόμενοι στη χημική βιομηχανία λειτουργώντας σε συνθήκες διαρκούς τεχνολογικού ανασχεδιασμού και οργανωτικού μετασχηματισμού έδειξαν το χαμηλότερο βαθμό αλλοτρίωσης. Η τεχνολογία του κλάδου επιτρέπει να αναπτύσσει ο εργαζόμενος τη δική του πρωτοβουλία και αίσθημα ευθύνης και σε συνδυασμό με την πολύ καλή οικονομική κατάσταση του κλάδου η ικανοποίηση των εργαζομένων είναι υψηλή.

________________________________________
[1]Castells, Manuel (1999) End of Millennium, Vol. 3 of The Information Age, Oxford: Blackwell.
[2] Βλ. Seeman M. (1959) “On the meaning of alienation” American Sociological Review. 24 (6), σελ. 783-91
[3] Spenner, Kenneth (1988) “Social Stratification, Work and Personality.” Annual Review of Sociology 14:69-97.
[4] Blauner Robert (1964) Alienation and Freedom: The Factory Worker and His Industry. Chicago, Ill.: University of Chicago Press.
[5] Bλ. Edgell Stephen (2006) The Sociology of Work. Thousand Oaks, CA and London, UK: Sage, σελ. 32
[6] Ibid, σελ. 33
[7] Ibid, σελ. 34
[8] Ενδιαφέρουσα είναι η παρουσίαση τέτοιας περίπτωσης στην ταινία Norma Rae (1979) που διηγείται την ιστορία μιας γυναίκας σε μια τέτοια μικρή «εταιρική» πόλη των νότιων ΗΠΑ. Η Νόρμα ρέι Γουέμπστερ εργάζεται κλωστοϋφαντουργικό εργοστάσιο υπό άθλιες συνθήκες αλλά τις αντιπαρέρχεται επειδή ασχολείται με τα μέλη της οικογένειάς της που έχουν προβλήματα υγείας λόγω ανθυγιεινής εργασίας στο κλωστοϋφαντουργείο. Στην πόλη καταφθάνει ένας συνδικαλιστής-οργανωτής για να οργανώσει τους εργάτες και τις εργάτριες σε συνδικάτο. Μετά την ομιλία του εκδιώκεται από την πόλη αλλά η Νόρμα εμπνεύστηκε από την ομιλία και άρχισε να δραστηριοποιείται παρά την σύγκρουση με την οικογένειά της για τη διενέργεια εκλογών στο εργοστάσιο για την οργάνωση και αναγνώριση συνδικάτου. Μετά από μερικές ημέρες η Νόρμα σταματάει τη μηχανή της και στέκεται πάνω της κρατώντας μια πικέτα με τη λέξη ΣΥΝΔΙΚΑΤΟ. Σύντομα όλοι/ες οι εργάτες/τριες ακολουθούν το παράδειγμά της και ιδρύουν το συνδικάτο. Βλ. Giroux Henry (2002) Breaking in the Movies: Film and the Culture of Politics. Molden, MA: Wiley-Blackwell, σελ. 19-28.