Τζων Μεϋνάρντ Κέινς: Η «χρυσή εποχή» του καπιταλισμού

Τζων Μεϋνάρντ Κέινς: Η «χρυσή εποχή» του καπιταλισμού

του Θανάση Τσακίρη

John Maynard Keynes, (προφορά: Kānz), 1883-1946. Άγγλος οικονομολόγος και εμπειρογνώμων της νομισματικής. Σπούδασε στα πανεπιστήμια Ήτον και Κέμπριτζ. Θεωρείται «πατέρας» της σύγχρονης Μακρο-οικονομίας.

Ο Keynes γεννήθηκε στο Κέιμπριτζ και πέθανε πέθανε στο σπίτι του στο Sussex, στις 21 Απριλίου 1946. Σπούδασε οικονομικά μόνο εν συντομία και ως μέρος της προετοιμασίας του για τις εισαγωγικές εξετάσεις του 1905 για την δημόσια υπηρεσία, όπου απέδωσε τη χαμηλή βαθμολογία του στο ότι «γνωρίζει περισσότερα για την οικονομία από ό, τι οι εξεταστές» του» Ενώ εργαζόταν ως δημόσιος υπάλληλος, ο Κέινς βασίστηκε στις προπτυχιακές σπουδές του στα μαθηματικά, σε μια προσπάθεια να περιγράψει μια θεωρία των πιθανοτήτων που μπορεί να εφαρμοστεί σε μοναδικά γεγονότα μέσα σε ένα κοινωνικό πλαίσιο. Η διατριβή ξεκίνησε το 1905, υποβλήθηκε το 1907, και εκ νέου με επιτυχία για την υποτροφία του Κέιμπριτζ το 1909. Μετά από περαιτέρω εργασία για την διατριβή που είχε ανασταλεί το 1914, η πραγματεία του Keynes περί πιθανοτήτων A Treatise on Probability εκδόθηκε το 1920.

Ο Keynes υπηρέτησε (1906-1908) ως δημόσιος υπάλληλος στο Γραφείο Ινδίας όπου ασχολήθηκε με τα προβλήματα του ινδικού νομίσματος στην Βασιλική Επιτροπή για την Ινδία και έγραψε το έργο του Indian Currency and Finance (1913). Στην συνέχεια επανήλθε στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, όπου δίδαξε Πολιτική Οικονομία μέχρι το 1915. Κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, εργάστηκε στο Υπουργείο Οικονομικών, όπου προήχθη το 1919 στη θέση του βασικού εκπροσώπου του Υπουργείου. Αφού συνόδευσε τον Βρετανό πρωθυπουργός Λόιντ Τζορτζ στην ειρηνευτική διάσκεψη για τον τερματισμό του πολέμου, παραιτήθηκε σε ένδειξη διαμαρτυρίας γιατί θεωρούσε άδικες από οικονομική άποψη τις διατάξεις της Συνθήκης των Βερσαλλιών. Έτσι, 1919 έγραψε το βιβλίο Economic Consequences of the Peace (Οικονομικές συνέπειες της ειρήνης) στο οποίο παρουσίασε με ιδιαίτερα έντονο τρόπο τις απόψεις του και κέρδισε παγκόσμια φήμη. Ο Keynes επέκρινε τη Συνθήκη των Βερσαλλιών για την εκδικητικότητα της, ειδικά τις απίστευτα υψηλές αποζημιώσεις που επιβλήθηκαν προς πληρωμή από τους Γερμανούς, καθώς και για εγκατάλειψη της προ 1914 σχετικά ελεύθερης οικονομίας που βασιζόταν στο χρυσό και στους χαμηλούς δασμούς. Προέβλεψε ότι η γερμανική οικονομική αδυναμία που θα προέκυπτε λόγω των διατάξεις της Συνθήκες των Βερσαλλιών θα έσπρωχνε ολόκληρη την Ευρώπη στην καταστροφή.

Ο Keynes, από τα μέσα της δεκαετίας του 1920,αποχωρίστηκε τις κλασσικές έννοιες της θεωρίας του laissez-faire και διατύπωσε το πρόγραμμα του Φιλελεύθερου κόμματος για την προώθηση της απασχόλησης μέσα από ένα πρόγραμμα δημοσίων δαπανών για δημόσια έργα. ¨Έφτασε στην άποψη ότι ένα τέτοιο πρόγραμμα θα αυξήσει την εθνική αγοραστική δύναμη καθώς και ότι έτσι θα προωθηθεί η απασχόληση σε συμπληρωματικούς κλάδους. Για λόγους πλήρους απασχόλησης ο Keynes άλλαξε και την κλασική άποψή του για το ελεύθερο διεθνές εμπόριο. Οι ιδέες του, που βασίζονται στον μεγάλης κλίμακας κυβερνητικό οικονομικό σχεδιασμό, αποτυπώνονται καλύτερα στο βασικό έργο του, του Γενική Θεωρία περί Απασχόλησης, Τόκου και Χρήματος (1936). Δημοσιεύθηκε σε μια εποχή που πολλά κράτη βασανίζονταν από την οικονομική κρίση και οι πληθυσμοί του έπεφταν σε κατάθλιψη και άνθρωποι έπεφταν από τα παράθυρα των ουρανοξυστών της Νέας Υόρκης καθώς οι οικονομίες τους και τα όνειρά τους σαρώνονταν από τους χρηματιστηριακούς τυφώνες ακόμη και στη διάρκεια μίας και μόνο συνεδρίαση του χρηματιστηρίου. Σε αυτό το βιβλίο ασκεί εντονότατη κριτική στις οικονομικές πολιτικές που βασίστηκαν στη θεωρία του laissez-faire και υποστήριξε ότι η κεντρική κυβέρνηση χρειάζεται να παρεμβαίνει, ιδιαίτερα κατά τις περιόδους της χρόνιας ανεργίας. Άλλα έργα του Keynes από την περίοδο αυτή είναι τα εξής: Tract on Monetary Reform (Η Οδός για τη Νομισματική Μεταρρύθμιση) (1923) και Treatise on Money (Μια πραγματεία περί Χρήματος) (1930).

Στα χρόνια που ακολούθησαν το 1936, ο Keynes περνούσε τον περισσότερο χρόνο του σε δημόσιες υπηρεσίες παράγοντας διάφορα άρθρα σχετικά με το θέμα της χρηματοδότησης του πολέμου. Κατά τη διάρκεια του Β ‘Παγκοσμίου Πολέμου ήταν σύμβουλος του Καγκελάριο του Υπουργείου Οικονομικών και διευθυντής της Τράπεζας της Αγγλίας. Ανήλθε στο Σώμα Ευπατριδών το 1942. Η επιρροή του στο Bretton Woods (1944) ήταν μεγάλη στο πλαίσιο των προτάσεων για τη δημιουργία μιας παγκόσμιας τράπεζας για την τόνωση της ανάπτυξης στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές.

Η Κεϋνσιανή οικονομική θεωρία και πολιτική ήταν η πιο σημαντική από την άποψη επιρροής στο μεγαλύτερο μέρος του 20ού αιώνα παρ’ ότι η κυριαρχία αυτή αμφισβητήθηκε έντονα από τον μονεταρισμό στα τέλη του αιώνα. Οι θεωρίες του αναβιώσανε κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης του 2008-9. Οι Κεϋνσιανές ιδέες του Keynes βρήκαν εφαρμογή σε πολλές περιπτώσεις τόσο μέσω πρακτικών πολιτικών όσο και θεωρητικών οικονομολόγων. Ο ίδιος ήταν πολύ πραγματιστής ενώ εξακολουθούσε να παραμένει πιστός στις απαιτήσεις της αυστηρής οικονομικής σκέψης. Παρά το γεγονός ότι ευνόησε τις επενδύσεις και τον ελεγχόμενο ενεργό δημόσιο τομέα, ουδέποτε παραιτήθηκε από την πίστη του στην καπιταλιστική οικονομία της αγοράς. Στην κεϋνσιανή θεωρία, η κυβερνητική δράση έχει σχεδιαστεί για την τόνωση της αγοράς, όχι για την εξάλειψή της.
O Κέυνς τόνισε ότι εάν οι Επενδύσεις ξεπεράσουν τις Αποταμιεύσεις θα υπάρξει πληθωρισμός. Αντίθετα, αν οι Αποταμιεύσεις υπερβούν τότε θα υπάρξει ύφεση. Αυτό σημαίνει ότι η κυβέρνηση και οι επιχειρήσεις πρέπει να ενθαρρύνουν τη δαπάνη και να αποθαρρύνουν την αποταμίευση. Κόντρα στην κυρίαρχη συντηρητική αντίληψη περί λιτότητας στη διάρκεια των δύσκολων καιρών γιατί όπως έλεγε στους καπιταλιστές «είναι το κέρδος που είναι μηχανή των επιχειρήσεων κι όχι η λιτότητα.» Πήγαινε κόντρα στις ορθοδοξίες της εποχής του όπως ο Νόμος του Say που λέει ότι η προσφορά φέρνει τη ζήτηση ενώ αυτός θεωρούσε πως η παραγωγή κινείται με βάση την ζήτηση. Η συνταγή της μείωσης των μισθών δεν οδηγεί πολλές φορές σε πλήρη απασχόληση και η ανεργία προκαλείται επειδή οι άνθρωποι δεν δαπανούν αρκετά χρήματα.

«Η μεγαλύτερη συνεισφορά του Keynes ήταν ότι έσωσε τον καπιταλισμό από τους καπιταλιστές… Με τις ιδέες του, ο καπιταλισμός απέκτησε πιο ανθρώπινο πρόσωπο και η ελεύθερη οικονομία μεγαλύτερη σταθερότητα. Όμως, η θεωρία του ξεχάστηκε… και πλέον βλέπουμε τις συνέπειες. Η διδασκαλία του Keynes είναι απαραίτητη σήμερα για να σώσουμε ξανά τον καπιταλισμό από τους καπιταλιστές.» Joseph Stiglitz, London Review of Books

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s