Μακιαβέλλι ο Παρεξηγημένος

Μακιαβέλλι, Νικολό [Machiavelli, Niccolo] (1469-1527). Ιταλός θεωρητικός της πολιτικής που θεωρείται συνήθως ως ο πολιτικός στοχαστής της Αναγέννησης με τη μεγαλύτερη επιρροή. Γεννήθηκε στη Φλωρεντία και μορφώθησε σύμφωνα με την αστική ουμανιστική παράδοση. Από το 1498 έως το 1512 ήταν γραμματέας στη δεύτερη Καγκελαρία της Δημοκρατίας της Φλωρεντίας, με αρμοδιότητες εξωτερικών ζητημάτων και ανασυγκρότησης του στρατού της πόλης. Τα καθήκοντά του περιελάμβαναν πολυάριθμες διπλωματικές αποστολές εντός και εκτός Ιταλίας. Με την πτώση της Δημοκρατίας του 1512, απολύθηκε από το καθεστώς των Μεδίκων, το οποίο είχε επιστρέψει. Aπό το 1513 έως το 1527 έζησε σε αναγκαστική απομόνωση, με μόνη ανακούφιση τη συγγραφή και τους ευκαιριακούς διορισμούς σε κατώτερες θέσεις.
Τα γραπτά του Μακιαβέλλι διαιρούνται σε δύο γενετικά συνδεδεμένες κατηγορίες: κείμενα της Καγκελαρίας (αναφορές, μνημόνια, διπλωματικά γραπτά) και κανονικά βιβλία, τα κυριότερα των οποίων είναι Ο ηγεμόνας (1513), οι Πραγματείες(1517), Η τέχνη του πολέμου (1520), Οι Φλωρεντινές ιστορίες (1525) και το κωμικό θεατρικό έργο Μανδραγόρας(1518). Με τον Μακιαβέλλι γεννιέται ένα νέο όραμα της πολιτικής ως αυτόνομης δραστηριότητας που οδηγεί στη δημιουργία ελεύθερων και ισχυρών κρατών. Αυτό το όραμα αντλεί τους κανόνες του περισσότερο από το τι κάνουν οι άνθρωποι παρά από το τι θα όφειλαν να κάνουν. Συνεπώς, το πρόβλημα του κακού αναδύεται ως κεντρικό ζήτημα, διότι ο πολιτικός δρων διατηρεί το δικαίωμα «να μετέχει στο κακό, όταν αυτό αποτελεί αναγκαιότητα». Στην απαίτηση της κλασικής, μεσαιωνικής και αστικής ουμανιστικής πολιτικής φιλοσοφίας, ότι η πολιτική θα πρέπει να ασκείται μέσα στα όρια της αρετής, ο Μακιαβέλλι απαντά με τον επαναπροσδιορισμό του νοήματος της ίδιας της αρετής. Η μακιαβελλική virtù συνίσταται στην ικανότητα επίτευξης μιας «αποτελεσματικής αλήθειας», ανεξάρτητα από ηθικές, φιλοσοφικές και θεολογικές αναστολές. Ο Μακιαβέλλι αναγνωρίζει δύο όρια στη virtù: πρώτον, τη fortuna, η οποία εννοείται είτε ως τύχη είτε ως θεά η οποία συμβολίζει τις υποτιθέμενες αιτιακές δυνάμεις των ουρανίων σωμάτων· και, δεύτερον, την ιδιοσυγκρασία και τις σωματικές διαθέσεις του ίδιου του δρώντος, καθώς και το χαρακτήρα των καιρών. Έτσι, μια προνεωτερική αστρολογική κοσμολογία, καθώς και η ανθρωπολογία και η κυκλική θεωρία της Iστορίας που συνάγονται από αυτήν, αποτελούν το υπόβαθρο της πολιτικής φιλοσοφίας του Μακιαβέλλι. Η ιστορία θεωρείται ως προϊόν συνάρθρωσης της ανθρώπινης δράσης και της υποτιθέμενης δράσης των ουρανών, εννοούμενης ως «γενικής αιτίας» όλων των ανθρώπινων κινήσεων στον επίγειο κόσμο. Εδώ δεν υπάρχει χώρος για την κυριαρχία του Αγαθού, ούτε για τον διευθύνοντα Νου, αλλά ούτε και για την πρόνοια. Τα βασίλεια, οι δημοκρατίες και οι θρησκείες ακολουθούν ένα νατουραλιστικό πρότυπο γέννησης, ανάπτυξης και παρακμής. Αλλά, ανάλογα με την κατάληξη του αγώνα μεταξύ της virtù και της fortuna, υπάρχει η δυνατότητα της πολιτικής ανανέωσης· κι ο Μακιαβέλλι έβλεπε τον εαυτό του ως το φιλόσοφο της πολιτικής ανανέωσης.
Ιστορικά, η φιλοσοφία του Μακιαβέλλι έφτασε να ταυτιστεί με το μακιαβελλιανισμό (ή, αλλιώς, μακιαβελλισμό), τη θεωρία ότι ο Λόγος του κράτους δεν αναγνωρίζει κάποια ανώτερη ηθική αρχή και ότι, στις επιδιώξεις του, τα πάντα επιτρέπονται. Παρ’ όλο που ο ίδιος ο Μακιαβέλλι δεν χρησιμοποιεί τη φράση «Λόγος του κράτους», πολλοί έχουν επικαλεστεί και συνεχίζουν να επικαλούνται τις αρχές του προς υπεράσπιση του τελευταίου.

Πηγή:
Audi Robert (Επιμ.), 2011, Το φιλοσοφικο λεξικο του Cambridge . Αθήνα: Εκδ. Κέδρος

http://www.kedros.gr/product_info.php?products_id=8034

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: